Steltlopers die jaarlijks duizenden kilometers afleggen tussen het zuiden van de Sahara in Afrika en het hoge Noordpoolgebied krijgen steeds meer te maken met de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Hun timing van de migratie is niet goed meer afgesteld op het veranderende ecosysteem in het noorden. Dat heeft gevolgen voor het broedseizoen van de migrerende arctische trekvogels.
Het Noordpoolgebied warmt snel op. Het warmt zelfs sneller op dan de rest van de aardbol. In 2023 en 2024 zag men de tweede en derde hoogste ooit gemeten temperaturen in het Arctisch gebied. Dit verandert onoverkomelijk het noordelijke ecosysteem zoals de taiga en toendra. Wetenschappers zijn daarom erg ongerust over de gevolgen.
Elk jaar nieuwe records
Gerald Frost is wetenschapper en betrokken bij meerdere edities van de Arctic Report Card. Sinds 2005 wordt hierin opgetekend hoe het Arctische gebied wordt beïnvloed door de opwarming van de aarde. Frost vertelt hierover:
“Veel van de cruciale meetpunten in de Arctische regio breken elk jaar nieuwe records, zowel aan de boven- als aan de onderkant. Dit wijst erop dat de recente extreme jaren het resultaat zijn van langdurige, aanhoudende veranderingen, en geen willekeurige fluctuaties in het klimaatsysteem.”
Als gevolg van hogere temperaturen drogen moerassen en veengebieden uit, terwijl struiken en bomen juist eerder in het seizoen op gang komen. Dat heeft grote gevolgen voor de dieren die leven in het gebied, maar ook voor de dieren die hiernaartoe migreren om te broeden.
Timing van de trekvogels niet meer goed
Soorten zoals de bosruiter, zilverplevier en kanoet vertrekken vanuit hun overwinteringsgebieden in Afrika en bereiken rond eind mei of juni Scandinavië, Siberië of de Arctische toendra. Deze trekvogels stemmen van nature hun migratie juist af op het voedselaanbod en de lange dagen. Aangezien de noordpoolgebieden veranderen, waarbij de piek in het aanbod van insecten naar voren verschuift, komen de trekvogels nu te laat aan.
Na het bouwen van een nest en het uitbroeden van de eieren is het de taak van de ouders om voedsel te vinden voor de kwetsbare kuikens. Maar aangezien er minder insecten te vinden zijn, is dit een stuk lastiger.
Problemen tijdens migratie
Niet alleen de verandering in broedgebieden maakt het lastig voor vogels zoals de steltlopers. Tijdens hun trek maken ze gebruik van belangrijke tussenstops, zoals de Waddenzee en de kustgebieden van Groot-Brittannië. Daar rusten ze uit en bouwen ze energiereserves op voor het laatste deel van hun reis naar het noorden. Ook deze gebieden krijgen te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Veranderingen in waterstanden, voedselaanbod en leefgebied zorgen ervoor dat tussenstops minder geschikt zijn. Dat maakt de toch al lange trektocht nog gevaarlijker.
Ook standvogels gaan noordelijker
Klimaatverandering vraagt dus echt een aanpassing van de vogels om te kunnen overleven. Dat gaat niet alleen over trekvogels, we zien ook veranderingen bij standvogels, die binnen hun broedgebied overwinteren. Hun leefgebied verschuift naar het noorden waar de temperaturen geschikter zijn. Zo zien we dat de koolmees de afgelopen decennia ook in Noord-Noorwegen te vinden is.
In het hoge noorden zijn andere daglengtes, seizoenlengtes en daarmee ook andere momenten waarop bijvoorbeeld de insectenpiek plaatsvindt. De juiste timing van bijvoorbeeld de koolmees is daarom essentieel om jongen groot te kunnen brengen in het noordelijk gebied.
Onzekere toekomst voor de arctische trekvogel
Dieren krijgen hoe dan ook, net als wij, te maken met snelle en ingrijpende veranderingen van klimaatverandering in hun leefomgeving. Onderzoekers proberen te begrijpen in hoeverre soorten zich kunnen aanpassen aan deze verschuivingen en of hun natuurlijke timing flexibel genoeg is. Zo kunnen ze als soort blijven voortbestaan in de toekomst.
Bronnen:
- The Guardian
- WUR
- Scientias
- Vogelbescherming
- Sovon
- BiRBS Lab EvoLight Project
- Lees ook op Animals Today:
©AnimalsToday.nl Imane Vossen
