Een veulen dat dicht bij zijn moeder staat, bij haar drinkt en wankel achter haar aan loopt; het is een beeld waar veel dierenliefhebbers warme gevoelens van krijgen. Toch komt er in het leven van vrijwel ieder jong paard een moment waarop hij van de merrie gescheiden wordt. Welke impact heeft dat op hem?
(Af)spenen
Bij (af)spenen denken we vaak aan het moment waarop een veulen geen moedermelk meer drinkt. Het is een term die gebruikt wordt om de overgang van moedermelk naar vast voedsel te beschrijven. Spenen gaat bij paarden echter ook over de fysieke scheiding van merrie en veulen en dat is een ingrijpende verandering. De merrie is voor het veulen niet alleen een bron van voeding. Ze biedt veiligheid en bij haar leert hij de eerste beginselen van het ‘paard zijn’.
Natuur vs gehouden situatie
In natuurlijke omstandigheden verloopt het spenen doorgaans geleidelijk. Een veulen gaat steeds minder vaak bij de moeder drinken, terwijl het ondertussen ander voedsel leert eten. In de paardenhouderij werkt dat anders. Daar bepalen mensen wanneer de veulens gespeend worden. Het spenen gebeurt vaak wanneer een veulen vier tot zes maanden oud is. Hoe eerder een veulen weg is, hoe eerder er weer ruimte is om een nieuw veulen te fokken. Spenen kan in de houderij geleidelijk plaatsvinden, maar helaas worden merries en veulens in de praktijk nogal eens abrupt van elkaar gescheiden.
.
Paula van de Geest: Natuurlijk gehouden paarden niet hetzelfde als wilde paarden
Onderzoek over de scheiding van merrie en veulen
In 2025 publiceerden Joanne Dwyer en collega’s de overzichtsstudie ‘Effects of weaning-related stress on the emotional health of horses, A scoping review’ in het tijdschrift Equine Veterinary Journal. De onderzoekers brachten 22 studies over speengerelateerde stress bij paarden in kaart. Daaruit komt naar voren dat de manier waarop spenen vaak plaatsvindt een grote impact kan hebben op het welzijn van merrie en veulen. Ze zagen dat een abrupte scheiding vaker samengaat met stressgerelateerd gedrag dan methoden waarbij de scheiding tussen de dieren stap voor stap plaatsvindt. Ook de omstandigheden ná de scheiding spelen een rol. De overgang lijkt minder stressvol wanneer jonge paarden bij vertrouwde soortgenoten blijven en niet alleen worden gehuisvest.
Veulen langer bij de moeder is minder stress?
Onderzoek van Séverine Henry en collega’s, gepubliceerd in 2020 in het wetenschappelijke tijdschrift Animals, laat zien dat veulens die onder natuurlijke omstandigheden leven meestal rond de leeftijd van negen à tien maanden uit zichzelf stoppen met drinken bij hun moeder. Bij deze geleidelijke overgang zagen de onderzoekers geen duidelijke stressreactie bij merrie of veulen. Ander onderzoek laat zien dat veulens die op zeven maanden volledig van hun moeder worden gescheiden, vijf maanden later nog steeds een duidelijke voorkeur voor haar hebben. De band tussen merrie en veulen is dus niet verdwenen zodra het veulen zelfstandig kan eten. Dat roept een belangrijke vraag op: wat betekent het voor een jong paard wanneer die band al op vier of vijf maanden (abrupt) wordt verbroken?
Chronische stress
Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de gevolgen op langere termijn. Daardoor is nog niet goed vast te stellen hoe ervaringen tijdens het spenen doorwerken in de verdere ontwikkeling van een paard. Dat die negatieve gevolgen van te vroeg en te abrupt spenen er wel degelijk zijn, kan mijns inziens niet anders. Er zijn helaas veel gedomesticeerde paarden met een ontregeld zenuwstelsel, die onder andere ernstige verlatingsangst laten zien. Deze paarden zijn chronisch gestrest. Hier kan van alles aan ten grondslag liggen, zoals niet passende huisvesting of voeding, pijn, niet passende training, te weinig vrije beweging of sociaal contact, maar ook trauma. En daar kan een te vroege en/of abrupte scheiding van de moeder een onderdeel van zijn. Helaas wordt daar nog veel te weinig naar gekeken en over nagedacht.
.
Het moet anders
Als meer onderzoek eraan kan bijdragen dat men in de toekomst beter kijkt naar de gevolgen van te vroeg en te abrupt spenen én de manier van spenen aangepast op wat de dieren nodig hebben, dan ben ik daar groot voorstander van. Maar eigenlijk is het van de zotte dat we wetenschappelijk bewijs nodig hebben voor iets dat we allemaal diep van binnen heus allang weten: veulens (en alle andere jonge dieren) hebben hun moeder nodig, totdat ze niet alleen zelfstandig kunnen eten, maar ook zelfstandig en vol zelfvertrouwen de wereld tegemoet kunnen treden. En als het tijd is voor de daadwerkelijke scheiding, laat die dan stapsgewijs verlopen.
Een veulen op een trailer zetten en in één klap bij de moeder wegnemen (dit soort dingen gebeurt helaas echt) kan niet anders dan grote mentale gevolgen hebben voor moeder en kind. We kunnen gaan wachten tot wetenschappelijk onderzoek dit in de toekomst daadwerkelijk aantoont, óf nemen we nu al onze verantwoordelijkheid?
.
- Paula van de Geest is werkzaam als paardengedragsdeskundige. Verbetering van dierenwelzijn begint bij bewustwording. In deze maandelijkse blog deelt zij haar kennis en geeft je daarmee een inkijkje in de wondere wereld van het paard.
- Lees ook op AnimalsToday:
.
Paula van de Geest: Vijf dingen die paardenwelzijn positief beïnvloeden
©AnimalsToday.nl Paula van de Geest
Paula van de Geest: De scheiding van merrie en veulen heeft gevolgen
Karen vertelt over wat ze ziet, meemaakt en niet onbesproken laat. Haar kijk op dieren en onze wereld.Lees Karen's blog ›
