Gierzwaluwen zijn opvallend honkvaste vogels. Nieuw wetenschappelijk onderzoek laat zien hoe trouw ze zijn aan hun nestplaats: maar liefst 94 procent van de broedparen keert het jaar erop terug naar hetzelfde nest. Juist dat maakt de soort kwetsbaar. Door renovatie- en nieuwbouwprojecten verdwijnen immers steeds meer nestplekken uit Nederlandse woningen. Terugkerende gierzwaluwen vinden hun vertrouwde broedplaats soms niet meer terug.
Gierzwaluwen brengen het grootste deel van hun leven in de lucht door. Alleen om te broeden komen ze naar beneden. Ze slapen zelfs vliegend. Tijdens het slapen schakelen ze als het ware één hersenhelft uit, terwijl de andere helft ervoor zorgt dat ze kunnen blijven vliegen.
Jaarlijks terug naar hetzelfde nest
Het nest van deze bijzondere soort bevindt zich vaak in en rondom onze huizen. Heb je bijvoorbeeld spleten of gaten tussen bakstenen of onder dakpannen, meestal op enkele meters hoogte? Dan bestaat de kans dat daar een gierzwaluw broedt. De nesten liggen wat hoger, zodat de vogels met flinke snelheid het nest kunnen invliegen.
Niet het hele jaar in Nederland
Vanaf augustus en september trekken gierzwaluwen naar Afrika om te overwinteren. Rond april of begin mei keren de eerste vogels terug naar Nederland en zoeken ze hun nestplaats van het jaar ervoor weer op. Wanneer ze precies aankomen, hangt af van het weer. Jongere vogels arriveren meestal later in de zomer. Opvallend is dat iedere gierzwaluw de lange reis alleen aflegt.
Honkvaste vogels
Uit een wetenschappelijk onderzoek dat in 2025 werd gepubliceerd, bleek dat van de 243 onderzochte gierzwaluwnesten in het Engelse Dartmoor maar liefst 94 procent het jaar erop opnieuw door dezelfde vogels werd bezet. Daarnaast bleek dat 59 procent van de gierzwaluwen ook een jaar later nog dezelfde partner had. Malcolm Burgess, wetenschapper bij de Engelse koninklijke vogelbescherming RSPB, hielp mee aan de studie en vertelt over het resultaat:
“We dachten al langer dat gierzwaluwen trouw waren en elk voorjaar terugkeerden naar dezelfde nestplaatsen en partners. Maar voor het eerst hebben we vastgelegd hoe sterk hun trouw aan hun nestplaatsen werkelijk is. Dit benadrukt hoe belangrijk het is om hun nestplaatsen in onze buurt te beschermen.”
Hoe het precies met de soort in Nederland gaat, is lastig te zeggen. Wel staat in het kennisdocument van BIJ12 dat de beschikbare nestgelegenheid naar verwachting afneemt door renovatie- en nieuwbouwprojecten.
Schotland gaat nestkasten plaatsen in alle nieuwbouwwoningen
Huisrenovaties zorgen voor verdwijnen van de nesten
Moderne woningen bevatten namelijk veel minder kieren en gaten waarin gierzwaluwen kunnen broeden. Burgess uit hierover zijn zorgen:
“De afname van het aantal gierzwaluwen is zeer zorgwekkend en zonder het aantal nestplaatsen te vergroten en de verloren nesten te vervangen, zullen we een verdere afname van deze bijzondere vogel in onze steden en dorpen zien.”
Door renovatie, isolatie en dakwerkzaamheden verdwijnen broedplekken of worden ze ongeschikt. De vogels keren in het voorjaar terug naar hun oude nestplaats, maar treffen die dan beschadigd of helemaal niet meer aan. Omdat gierzwaluwen zo honkvast zijn, blijven ze vaak lange tijd proberen hun oude nest te bereiken, ook als een spleet of opening inmiddels is dichtgemaakt.
Beschermd onder de Omgevingswet
Gierzwaluwen zijn in Nederland beschermd via de Europese Vogelrichtlijn. Die bescherming is vastgelegd in de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming). Dat betekent dat de vogels, hun eieren en nestplaatsen niet mogen worden verstoord of vernietigd. Ook wanneer de vogels in de winter in Afrika zijn, blijft hun nestplaats in Nederland een beschermde status behouden.
Juist deze week voor het eerst gezien dat een gierzwaluw een neststeen gebruikt in onze in 2021 gebouwde flat.
www.naturetoday.com/intl/nl/natu…— Iris Roggema (@irisroggema.bsky.social) 19 mei 2026 om 11:10
Moeten er toch werkzaamheden plaatsvinden? Dan zijn ecologische onderzoeken nodig, waarbij wordt vastgesteld of beschermde soorten, zoals de gierzwaluw, aanwezig zijn of aanwezig kunnen zijn. Als dat inderdaad het geval is, moet een vergunning worden aangevraagd.
Ruimte voor natuur
Daarnaast speelt natuurinclusief bouwen een steeds belangrijkere rol. Door bij nieuwbouw en renovatie rekening te houden met beschermde diersoorten, blijven er plekken voor de dieren beschikbaar. Dat is niet alleen belangrijk voor de gierzwaluw, maar ook voor soorten zoals de huismus en vleermuis.
Bronnen:
- The Guardian
- Taylor and Francis online
- Lees verder een weetje over de gierzwaluw uit de oude doos (2018) van Animals Today:
©AnimalsToday.nl Imane Vossen
