Langdurige blootstelling aan lage concentraties pesticiden kan vissen sneller laten verouderen en hun levensduur verkorten. Dat bleek recent uit onderzoek naar vissen in vervuilde Chinese meren. Hoewel de onderzochte stof chlorpyrifos in de Europese Unie verboden is, zijn de uitkomsten zeer relevant voor Nederland, waar bestrijdingsmiddelen nog altijd op grote schaal in het oppervlaktewater worden aangetroffen.
Onderzoekers analyseerden meer dan 20.000 vissen uit Chinese meren en vergeleken dieren uit vervuild water met soortgenoten uit schonere gebieden. De vissen uit de vervuilde meren bleken biologisch sneller te verouderen. Laboratoriumproeven bevestigden dat langdurige blootstelling aan lage concentraties chlorpyrifos zowel het verouderingsproces versnelde als de overlevingskans verminderde.
Te snel verouderen
Het onderzoek zet vraagtekens bij de manier waarop men pesticiden beoordeelt. Veiligheidstests kijken vooral naar acute vergiftiging: hoeveel van een stof nodig is om een dier ziek te maken of te doden. Maar in de natuur staan vissen maanden of jaren bloot aan kleine hoeveelheden. Een concentratie die niet direct dodelijk is, hoeft daarom nog niet veilig te zijn. Schade kan zich langzaam opbouwen, zonder dat die onmiddellijk zichtbaar wordt. Dat kan ook gevolgen hebben voor hele vispopulaties. Oudere vissen spelen vaak een belangrijke rol bij de voortplanting en genetische diversiteit. Wanneer dieren minder oud worden, kan een populatie daardoor kwetsbaarder worden.
Chlorpyrifos verboden in Europa
Chlorpyrifos tast het zenuwstelsel aan en is sinds 2020 niet meer toegestaan in de Europese Unie. De stof werd verboden vanwege zorgen over schade aan het erfelijk materiaal en de ontwikkeling van het zenuwstelsel. Toch is het Chinese onderzoek ook voor Europa van belang. De belangrijkste conclusie gaat namelijk niet alleen over het middel chlorpyrifos, maar over de mogelijke gevolgen van jarenlange blootstelling aan lage concentraties chemische bestrijdingsmiddelen.
Ook Nederlands water vervuild
In Nederland komen bestrijdingsmiddelen via landbouwgrond, kassen, erven en tuinen in het oppervlaktewater terecht. Volgens de Unie van Waterschappen is op ongeveer de helft van de meetlocaties sprake van concentraties die boven de toegestane norm liggen. Bestrijdingsmiddelen vormen daarmee één van de oorzaken van de slechte waterkwaliteit in Nederland. De officiële term gewasbeschermingsmiddelen klinkt daarbij opmerkelijk onschuldig. Het beschrijft wat de stoffen voor landbouwgewassen moeten doen, maar niet wat ze met andere organismen kunnen aanrichten. Het gaat om middelen die insecten, schimmels en planten moeten doden of remmen. Voor dieren en planten waarvoor ze niet bedoeld zijn, kunnen ze dus ook giftig zijn.
.
.
Doorgaans worden bestrijdingsmiddelen afzonderlijk beoordeeld, terwijl dieren in het oppervlaktewater blootstaan aan een cocktail van verschillende gifstoffen. Veel stoffen verdwijnen bovendien niet snel uit het milieu. Zo wordt het inmiddels verboden insecticide imidacloprid nog altijd regelmatig in Nederlandse wateren aangetroffen, vaak in te hoge concentraties. Dat laat zien dat de gevolgen van een toelatingsbesluit nog jarenlang doorwerken.
.
Een dikke onvoldoende voor Nederland
Dat probleem staat niet op zichzelf. Volgens Wageningen University & Research (WUR) voldoet slechts één procent van de Nederlandse wateren aan alle eisen van de Europese Kaderrichtlijn Water. Daarmee behoort Nederland tot de slechtst scorende landen van Europa als het gaat om waterkwaliteit. Bestrijdingsmiddelen zijn daarbij niet de enige oorzaak, maar vormen samen met onder meer meststoffen, medicijnresten en industriële verontreiniging een belangrijke belasting van het oppervlaktewater. Nederland moet uiterlijk in 2027 aan de richtlijn voldoen, maar de waterkwaliteit is nog vrijwel overal onvoldoende.
Schade pesticiden hoopt op
De nieuwe studie roept een belangrijke vraag op: zijn de huidige normen wel streng genoeg als langdurige blootstelling aan lage concentraties schade veroorzaakt die in kortdurende veiligheidstests niet wordt gezien? Die vraag is des te relevanter omdat bestrijdingsmiddelen langzaam afbreken en nog jarenlang in het oppervlaktewater aanwezig kunnen blijven, zelfs nadat ze zijn verboden.
De gevolgen van vervuiling door pesticiden zijn immers niet altijd zichtbaar als plotselinge vissterfte. Een vis kan blijven zwemmen en eten, terwijl zich ondertussen langzaam schade ophoopt die het dier sneller laat verouderen en eerder laat sterven. Een vis die niet direct doodgaat, is daarmee nog niet veilig. Juist die stille, langdurige blootstelling én het feit dat sommige bestrijdingsmiddelen jarenlang in het milieu aanwezig blijven, zouden een veel grotere rol moeten spelen bij de toelating van bestrijdingsmiddelen én bij de bescherming van het leven onder water.
Bronnen
- The Guardian
- de Volkskrant
- WUR
- Lees ook op AnimalsToday:
.
Van kippenhok tot kattenmand: verboden gif in vlooienmiddelen
©AnimalsToday.nl Mariska van Geelen
