Paasvuren: dodelijke traditie voor dieren, erg schadelijk voor mens en milieu

Ieder jaar tijdens de Paasdagen worden er traditiegetrouw in verschillende provincies in Nederland paasvuren afgestoken. Net als vuurwerk is deze traditie door de stankoverlast en torenhoge uitstoot van fijnstof erg schadelijk voor milieu en gezondheid. Wederom vindt een tweedeling plaats onder de Nederlandse bevolking: de voorvechters van de traditie tegenover de bezorgde en kwade burgers. De sociale en online media werden afgelopen weekend overspoeld met discussies over en weer. Volgens dierenactivistengroep 1037 Against Animal Cruelty sterven er echter ook veel dieren een gruwelijke dood in deze Paasvuren. In een bericht op hun website is te lezen dat, tijdens de maandenlange bouw van deze stapels organisch afval, veel dieren zich hierin nestelen. Zodra de stapels in brand gaan, verbranden de dieren levend mee.

paasvuren

Foto: YouTube video still

Geschiedenis paasvuur
Het aansteken van paasvuren is een oude traditie die in delen van Europa voorkomt. Op eerste of tweede Paasdag worden de vuren aangestoken. Maandenlang worden hiervoor organische materialen verzameld en opgestapeld. Deze materialen mogen volgens de Wet milieubeheer en  Gemeentelijke richtlijnen alleen bestaan uit gerooid hout en snoeihout.

In  Nederland  zijn de meeste vuren in Drenthe, Groningen, Overijssel en Gelderland, maar ook in Friesland en Noord-Brabant komen ze voor. Het is een echt dorpsgebeuren en een diepgewortelde traditie, die van generatie op generatie wordt doorgegeven. De strijd tussen de dorpen om wie de hoogste stapel bouwt is hevig. In Neede werd in 1985 een wereldrecord behaald met een paasvuur van 16 meter hoog. In 1987 verbrak Espelo dit wereldrecord met paasbult van maar liefst 27,87  meter hoog. Dit spektakel trok zo’n 20.000 bezoekers en verkreeg zowel landelijk als regionaal veel media-aandacht.

Dit wakkerde bij de volgende generatie het verlangen aan het eigen wereldrecord te verbreken. Met een goed uitgedachte strategie en samenwerking van alle inwoners werd het wereldrecord verbroken met een paasvuur van wel 45,98 meter hoog. Dit was tevens de grootste brandstapel ter wereld.

Cultureel Erfgoed
“De UNESCO Conventie  ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed is een internationaal cultureel verdrag dat in 2012 door Nederland is  ondertekend. De doelstelling van het verdrag is de bescherming van het immaterieel cultureel erfgoed. Dit zijn sociale gewoonten, tradities, rituelen, voorstellingen, uitdrukkingen, bijzondere kennis van de natuur en ambachtelijke vaardigheden die gemeenschappen en groepen  erkennen als een vorm van cultureel erfgoed.”

Vanwege hun prestaties staat Espelo vanaf 2017 op de lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland.  Hierdoor is het paasvuur nu een beschermde traditie.

Dieren verbranden levend
Op 2 april jl. publiceerde organisatie 1037 Against Animal Cruelty het zeer schokkende bericht “Dieren verbranden levend in paasvuren”. Leden van deze organisatie waren aanwezig bij het paasvuur in Espelo dat afgelopen zondag (1 april) werd aangestoken. De bouw van de vuurstapel is al in november 2017 gestart en had op 1 april een hoogte van 18 meter. Over hoe vele dieren op gruwelijke wijze aan hun einde komen bij het ontsteken van deze brandstapel bericht de organisatie het volgende:

“Vijf maanden bouwen is maandenlang een warm nest voor tal van dieren die zich daar heerlijk verschuilen of zelfs een winterslaap houden. Denk aan egels, marters, bunzing, wezel, spitsmuizen, muizen, ratten maar ook kikkers en andere zoogdieren naast allerlei soorten van insecten en amfibieën die zich nestelen of verstoppen in deze brandstapels. Hoe groter de voorziening is hoe beter deze geïsoleerd is en dienst kan doen als overwinterplek of nestplaats. Vogels voelen zich koning te rijk en vertoeven graag in deze brandstapels en maken daar wat graag nesten in helemaal nu het broedseizoen officieel op 15 maart van start is gegaan.”

Broedseizoen
Hoewel het tijdens het broedseizoen, dat ingaat op 15 maart, geen snoeihout mag worden verbrand wegens de grote kans dat vogels er nesten in bouwen en ook andere dieren er hun onderkomen in vinden, kan deze regel omzeild worden als de Gemeente een vergunning voor het afsteken van Paasvuren verleend (Lees kopje: Wet- en regelgeving paasvuren).

Naast het paasvuur in Espelo heeft de organisatie 1037 verscheidene andere brandstapels in Nederland onderzocht op de aanwezigheid van dieren. Om dit te kunnen bewijzen hebben zij alles op beeld vastgelegd, waarop te zien is dat er zich vogels in de stapels snoeihout bevinden. De organisatie geeft aan zelfs tegen de verwachting in een fazant uit een brandstapel  in aanbouw te hebben zien rennen. Dat de dieren die hun onderkomen in de stapels hebben gezocht geen schijn van kans maken om te overleven blijkt uit de volgende observatie van 1037:

“Ook aantoonbaar hebben wij gefilmd dat er totaal geen controle is of er dieren aanwezig zijn in deze brandstapels voor aanvang van het ontsteken van het paasvuur. Ook zien wij zelfs tal van vogels zitten tijdens het ontsteken van het paasvuur. Niemand, maar dan ook niemand blijkt er ook maar enigszins aandacht aan te besteden dat er tal van dieren bij het ontsteken van het vuur levend verbranden.”

Lange doodsstrijd
Volgens 1037 is het onmogelijk brandstapels van dit formaat te controleren op de aanwezigheid van dieren. Dieren kunnen zich verschuilen tot die in de kern van de immense massa snoeihout. Wanneer de stapel aangestoken wordt brand eerst de buitenkant op voordat de kern bereikt wordt.

“Dieren die in de kern van de stapel zitten ondergaan een lange doodsstrijd. Ze kunnen nergens meer heen en de hitte wordt ondraaglijk totdat het vuur hen heeft bereikt en de dieren uiteindelijk verbranden of stikken door de rook. Van alle vogels zagen we helaas maar één vogel in paniek uit de brandstapel vliegen, terwijl tijdens het ontsteken van het vuur  duidelijk op onze beelden te zien was dat er nog twee vogels nietsvermoedend de stapel in vliegen.”

Gevaarlijk voor menselijke gezondheid
Wat op het eerste oog zo’n onschuldige, verbindende traditie lijkt, blijkt naast het verborgen dierenleed ook extreem schadelijk voor de gezondheid van de mens en natuur te zijn.
De media berichtte afgelopen weekend massaal over de luchtverontreiniging door de paasvuren. Vanuit verschillende delen van Nederland stroomden klachten binnen van burgers die stankoverlast door de rook ondervonden en problemen hadden met de luchtwegen. Bij de verbranding van hout komt namelijk fijnstof vrij en dit is erg schadelijk voor de gezondheid.

Waarschuwing RIVM
Op 2 april jl. waarschuwde het RIVM voor een verhoging van de fijnstofconcentraties door de paasvuren. Het RIVM adviseerde om het inademen van rook te vermijden vanwege de schadelijkheid voor de gezondheid:

“Een verhoogde concentratie fijnstof in de lucht kan leiden tot een verminderde longfunctie, verergering van astma en COPD en een toename van luchtwegklachten als piepen, hoesten en kortademigheid. Vooral mensen met longaandoeningen als astma en COPD en (oudere) mensen met hart- en vaatziekten kunnen last ondervinden.”

Het Longfonds gaf het volgende commentaar op het afsteken van de paasvuren:

“Een traditie die sommige mensen heel mooi vinden, net als vuurwerk. Maar als je gezondheidsklachten heb vind je het niet zo mooi.”

Fijnstof
Fijnstof is een verzamelnaam voor de kleine deeltjes in de lucht. Het is afkomstig van het verkeer, veehouderijen, verbrandingsprocessen (bijv. industrie) en natuurlijke bronnen (bijv. zeezout). Bijna 75- 80% van de hoeveelheid fijnstof in de lucht wordt veroorzaakt door menselijk handelen.
De grootte van fijnstofdeeltjes – Particulate Matter ofwel PM – wordt uitgedrukt in getallen. Bij PM10 heeft de stof een doorsnee van 10 micrometer. Deze ademen we niet heel diep in. Bij PM2,5 heeft de stof een doorsnee van 0,1 tot en met 2,5 micrometer en ultra fijnstof zijn deeltjes in de lucht die kleiner zijn dan 0,1 micrometer. Deze ademen we zeer diep in en is zo klein dat het lichaam het niet snel kan opruimen. Daardoor blijft het langer in de longen na inademen. De teerachtige stof (PAK’s) ontstaat bij de verbranding van organische materialen en deze komen door de longblaasjes in de bloedbaan terecht. PAK’s zijn zeer kankerverwekkend.  Ultra fijnstof komt vrij bij verbranding.

Hoe schadelijk zijn paasvuren?
Stichting Houtrookvrij wil van de paasvuren af. De stichting  berekende dat er vorig jaar bij het paasvuur in Espelo zo’n 11 ton fijnstof vrijkwam. Dit staat gelijk aan 67,5 miljoen vrachtwagenkilometers, ofwel: 1700 keer met een vrachtwagen de wereld rond! En daar houdt het niet op, want bij de verbranding van hout komen ook nog giftige stoffen als benzeen,  koolstofmonoxide, azijnzuur, dioxines en PAK’s vrij.

50 procent meer fijnstof dan tijdens jaarwisseling
Houtrookvrij ging bij de berekeningen uit van een paasvuur van zo’n 20 meter hoog, wat overeenkomt met een gebouw van zes verdiepingen, en een inhoud van 6000 kuub hout. De hoogste houtstapel van dit jaar, die in Dijkerhoek, is van vergelijkbare hoogte. De brandstapel daar meet 20,41 meter en heeft een inhoud van 6052 kuub.

Daarnaast worden op vier andere plaatsen ook grote paasvuren ontstoken van rond de 18 meter hoog en zijn er naar schatting nog ruim 400 andere paasvuren in het oosten van Nederland. Die zijn volgens Stichting Houtrookvrij ook goed voor zo’n 450 ton fijnstof. Alles bij elkaar is dat volgens de stichting 50 procent meer dan het fijnstof dat vrijkomt bij het afsteken van vuurwerk bij de jaarwisseling.

Wet- regelgeving paasvuren
In Wet milieubeheer zijn grenswaarden opgenomen voor de bescherming van de gezondheid van de mens en de ecosystemen. In artikel 10 zijn de regels voor de verwerking van afvalstoffen beschreven. In Nederland is het verboden om afval te verbranden. In bepaalde gevallen kan hiervoor een ontheffing worden aangevraagd. In artikel 10 is bepaald dat deze ontheffing verleend kan worden door het college van burgemeesters en wethouders. Particuliere verbranding valt onder de Gemeentelijke APV (Algemene Plaatselijke Verordening), dus wanneer iemand een vergunning voor een paasvuur wil aanvragen kan deze terecht bij de eigen Gemeente.
Gemeenten hanteren beleidsregels bij snoeihoutverbranding. Deze regels verschillen per Gemeente, maar komen in grote lijnen overeen.  De regels hebben betrekking op onder andere de datum van het paasvuur, de locatie, de gebruikte materialen, het opbouwen van de paasbult, weersomstandigheden,  afstand van het publiek tot de brandstapel en de zorgplicht voor een ieder ter voorkoming van verontreiniging van de bodem. Voor een tweetal voorbeelden, bekijk de beleidsregels van de Gemeente Raalte en de Gemeente Hof van Twente.

De wet- en regelgeving heeft betrekking op de bescherming van mens en milieu. Over de bescherming van dieren in relatie tot de paasvuren zijn echter geen voorschriften opgenomen.

Bronnen: 1037 Against Animal Cruelty, RIVM 12, Houtrook.nlOverheid.nlNOSHoutrookvrij.nlGGD AmsterdamAtlas Leefomgeving ©AnimalsToday Rianne Kingma

 

Gerelateerde artikelen:

Reacties

  1. kengai zegt:

    Zitten er ook voordelen aan tradities, behalve je lam zuipen, oh nee dat is ook al geen voordeel.
    Er is blijkbaar geen traditie die geen ellende veroorzaakt.
    Waarom willen mensen dan zo graag tradities.

Laat wat van je horen

*