Bij berichtgeving over PFAS in eieren van hobbykippen viel een opvallende formulering op: wormen zouden de belangrijkste oorzaak zijn. Maar wie berichtgeving en onderzoeken naast elkaar legt, ziet dat hier iets fundamenteels misgaat. Wormen zijn geen oorzaak, maar een schakel in een keten die begint bij de mens.
PFAS, een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen, komt in het milieu terecht via industriële processen, afvalwater en het gebruik van bijvoorbeeld brandblusschuim, anti-aanbaklagen, kleding, textiel en cosmetica. Eenmaal in bodem en water breken de stoffen nauwelijks af en verspreiden ze zich door ecosystemen. Het RIVM beschrijft dat deze stoffen zich via lucht en water verspreiden en uiteindelijk ook in de voedselketen terecht komen.
Het proces is vrij eenvoudig te volgen. De mens vervuilt de grond en wateren. Wormen nemen PFAS op uit vervuilde grond. Kippen eten die wormen. En zo belanden deze stoffen in eieren. Niet omdat wormen de oorzaak zijn, maar omdat de leefomgeving van die dieren vervuild is.
De omgekeerde wereld
Wat het verhaal vooral wrang maakt, is het advies dat eruit voortvloeit. Kippenhouders worden geadviseerd om hun dieren minder buiten te laten scharrelen, bijvoorbeeld door ze slechts een deel van de dag toegang te geven tot een tuin: wanneer de bodem droog is en er minder wormen aanwezig zijn. Met andere woorden: hoe natuurlijker het gedrag van het dier, hoe groter het risico. En dat schuurt. Want een kip die haar natuurlijke gedrag vertoont, scharrelen, pikken, wormen eten, wordt niet alleen zelf ook blootgesteld aan vervuiling, maar bovendien beperkt om diezelfde vervuiling te vermijden. We zijn beland in een situatie waarin dieren zich moeten aanpassen aan menselijke vervuiling, bovenop een systeem dat hen al voortdurend aanpast aan onze behoeften.
PFAS geen nieuw probleem
De aanwezigheid van PFAS in eieren is niet nieuw. Eerder onderzoek liet al zien dat ook buiten bekende industriegebieden verhoogde waarden voorkomen. De stoffen zijn inmiddels zo wijdverspreid, dat ze op veel plekken in het milieu worden aangetroffen. Het gaat dus niet om een incident, maar om een structureel probleem waarbij schadelijke stoffen zich ophopen in bodem, water en uiteindelijk dus ook in voedselketens.
Wormen aanwijzen is oorzaak verschuiven
Opvallend is hoe in dit soort situaties de vinger al snel wijst naar dieren of natuurlijke processen. Dat patroon zien we vaker. Wilde vogels worden bijvoorbeeld genoemd in relatie tot vogelgriep, ratten als bron van overlast of ziekte. Maar vaak ligt de oorzaak niet bij het dier, maar bij de omstandigheden die door mensen zijn gecreëerd. De onderliggende factor blijft dan buiten beeld: menselijke systemen die ecosystemen onder druk zetten en vervuilen.
PFAS verschijnt niet vanzelf in de bodem, maar daar terechtgekomen door menselijk handelen. Zolang we de bron niet aanpakken blijft het symptoombestrijding. Dan is de vrijheid van een hobbykip voortaan beperkt tot een paar uurtjes scharrelen, in plaats van de omstandigheden te verbeteren waarin zij, en wij leven.
Bronnen:
- NOS [1, 2]
- RIVM
- Lees ook op AnimalsToday:
.
Minder en kleinere bodemorganismen door landbouw en klimaatverandering
©AnimalsToday.nl Mariska van Geelen
Wormen oorzaak? Het echte probleem achter PFAS in eieren
