‘Hij wil de baas spelen!’, riep een stalgenoot tegen de eigenaresse van een steigerend paard. Dit is een hardnekkige overtuiging in de paardenwereld. Een paard dat heftig gedrag laat zien, krijgt al snel het label ‘dominant’. Maar klopt dat wel?
Het idee van dominantie komt voort uit de gedachte dat paardenkuddes een strikte hiërarchie kennen met één leider aan de top. Dit is lange tijd ook het uitgangspunt geweest voor verschillende trainingsmethoden. De mens zou een dominante positie moeten innemen ten opzichte van het paard, zodat hij het paard kan leiden (in plaats van andersom).
Paarden dominant achterhaald idee
Door jarenlang onderzoek en observatie van (semi-)wilde paarden weten we inmiddels dat de sociale structuur van een kudde veel complexer is dan vroeger werd gedacht. De verhoudingen wisselen en welk paard initiatief neemt, hangt af van de situatie. Een oudere merrie kan bijvoorbeeld de beste drinkplekken kennen, terwijl een ander paard juist alerter is op gevaar. Het draait om samenwerking en het gezamenlijke doel is rust, veiligheid en harmonie.
Voelen wij ons gedomineerd?
Als een paard steigerend voor je staat, is het heel begrijpelijk dat je je klein of zelfs geïntimideerd voelt. Maar dat jij je gedomineerd voelt, betekent niet dat het paard je probeert te domineren. Dominantie is een menselijk label dat we gemakkelijk op gedrag plakken wanneer we het spannend, lastig of bedreigend vinden. Daarmee geven we betekenis aan wat we ervaren, maar dat hoeft niet overeen te komen met wat er in het paard omgaat.
Stress bij paarden
Veel paarden die als ‘dominant’ worden bestempeld, laten in werkelijkheid gedrag zien dat voortkomt uit stress. Ze bijten, trappen, steigeren of rennen weg, omdat ze ergens last van hebben. Dat kan bijvoorbeeld pijn zijn, trauma, stress bij de mens of niet passende huisvesting. Helaas wordt dit gedrag nog vaak uitgelegd als een poging om de baas te spelen. Veel mensen voelen zich door dit gedrag uitgedaagd of raken gefrustreerd en reageren vervolgens strenger dan ze normaal zouden doen. Hiermee snoeren ze echter het paard de mond, dat juist probeert aan te geven dat er iets niet goed gaat.
.
Ongewenst gedrag
Bij zogenaamd ongewenst gedrag is het belangrijk om te onderzoeken waarom een paard dit gedrag laat zien. Een paard doet nooit iets voor niets. Paarden denken niet in termen van respect, disrespect of iemand expres dwarszitten zoals mensen dat kunnen doen. Ze reageren op hun omgeving, hun ervaringen en hoe veilig ze zich voelen. Een paard met moeilijk gedrag probeert je daarom niet tegen te werken, maar juist iets duidelijk te maken.
Zelfreflectie
In de omgang met paarden is het heel belangrijk om regelmatig zelfreflectie toe te passen: Wat gebeurt er nu bij mij? Gedrag van een paard, zeker spannend gedrag, kan veel losmaken. Dat is helemaal niet erg, zolang je het maar opmerkt. Wanneer je het gevoel hebt dat een paard je probeert te domineren, is het de moeite waard om even te stoppen, rustig adem te halen en jezelf af te vragen wat het paard je probeert te vertellen. Dat levert meer op dan reageren vanuit stress.
Dominantie man-made concept?
Misschien is dominantie wel helemaal geen eigenschap van paarden, maar een begrip dat wij mensen hebben bedacht om gedrag te verklaren dat we spannend of moeilijk vinden. Voor paarden draait het leven niet om macht, maar om veiligheid, samenwerking en rust. Laat een paard heftig gedrag zien? Dan is de belangrijkste vraag niet of hij de baas wil spelen, maar wat hij duidelijk probeert te maken.
.
©AnimalsToday.nl Paula van de Geest – paardengedrag en -welzijn
