Wie zich verdiept in het prachtige dierenrijk, verbaast zich regelmatig over de uiteenlopende manieren van voortplanting die zich in de loop van de evolutie hebben ontwikkeld. Sommige strategieën zijn zo kostbaar dat ze het moeder- of vaderdier uiteindelijk het leven kosten. Hierbij een aantal voorbeelden van deze unieke strategieën.
1. Octopus
Wellicht heb je de documentaire My Octopus Teacher gezien (aanrader!). Hierin wordt duidelijk hoe bijzonder het leven, waaronder de voortplanting, van een octopus is. Voor zowel mannelijke als vrouwelijke octopussen is voortplanting een eenmalige inspanning. Na de paring sterven mannelijke octopussen meestal binnen korte tijd. Het vrouwtje legt vervolgens tienduizenden eitjes en bewaakt deze onafgebroken. Ze blijft bij het nest, beschermt en reinigt de eitjes en jaagt roofdieren weg. Tijdens deze periode stopt ze vrijwel volledig met eten. Hormonale veranderingen zorgen ervoor dat haar eetlust verdwijnt en haar lichaam beetje bij beetje aftakelt. Tegen de tijd dat de eitjes uitkomen, is het moederdier zo verzwakt dat zij sterft.
Een mogelijke verklaring voor dit fenomeen is dat het de overlevingskansen van de jongen vergroot. Octopussen zijn kannibalistisch. Doordat de ouders sterven, wordt de kans kleiner dat zij haar eigen nakomelingen opeten.
2. Zalm
Bij zalmen is sprake van een indrukwekkende levenscyclus. Ze worden geboren in een rivier en trekken als jonge vis naar zee, waar ze het grootste deel van hun leven doorbrengen. Na een aantal jaar keren ze terug naar de rivier waar ze zelf zijn uitgekomen. Deze reis terug is stroomopwaarts en kan honderden kilometers lang zijn. Dat kost veel energie. Eenmaal aangekomen leggen de vrouwtjes hun eitjes, die door de mannetjes worden bevrucht. Kort daarna sterven de volwassen dieren. Zo eindigt hun leven op de plek, waar nieuw leven tot stand komt.
3. Spin (Stegodyphus lineatus)
Ook bij deze in Europa en Centraal-Azië voorkomende fluweelspin is de voortplanting extreem. De soort heeft een levensduur van ongeveer één tot twee jaar. Het vrouwtje legt eitjes en bewaakt deze zorgvuldig tot ze uitkomen. In plaats van eten te verzamelen, voedt ze haar jongen door voedsel op te braken. En als dat niet al bijzonder genoeg is, laat ze zich daarna opeten door haar jongen.
4. Eendagsvlieg (Ephemeroptera)
De eendagsvlieg heeft maar een korte periode om zich voort te planten. Hoewel de larven soms wel een jaar in het water kunnen leven, duurt de volwassen levensfase vaak slechts enkele uren. De volwassen vliegen hebben geen functionerende monddelen en zijn daardoor niet in staat zichzelf te voeden. In korte tijd moeten ze paren en eitjes leggen om succesvol een nieuwe generatie op de wereld te zetten. Nadat de eitjes zijn gelegd, sterft het dier.
5. Bidsprinkhaan (Mantodea)
Ook bij de bidsprinkhaan is voortplanting een intensief proces. Deze insecten leven ongeveer een jaar, waarna ze paren en het vrouwtje eitjes legt. Om deze eitjes vochtig en warm te houden, creëren bidsprinkhanen een beschermend pakketje dat een oötheek wordt genoemd. Dit geldt overigens ook voor kakkerlakken. De aanleg hiervan kost veel energie. Het vrouwtje sterft doorgaans na de voortplantingsperiode, aan het einde van haar levenscyclus.
6. Breedvoetbuidelmuis (Antechinus stuartii)
Deze Australische muis is een roofbuideldier en opvallend in het dierenrijk. Jaarlijks kunnen mannetjes slechts een paar weken paren, vroeg in de Australische lente in augustus en september. Dit moment gaat gepaard met een flinke testosteronpiek en wordt intensief benut om met zoveel mogelijk vrouwelijke breedvoetbuidelmuizen te paren. De dieren eten en slapen in deze periode nauwelijks. Daardoor ontstaan lichamelijke problemen zoals orgaanschade en inwendige bloedingen. Uiteindelijk sterven de mannetjes uitgeput, kort na het paarseizoen. De intense drang om hun genen door te geven kost hen uiteindelijk het leven.
Bronnen:
©AnimalsToday.nl Imane Vossen
Het unieke dierenrijk: voortplanting ten koste van leven
