De situatie rond de Griekse strandvarkens op het eiland Atokos (Griekenland) begint uit de hand te lopen. In korte tijd zijn deze dieren uitgegroeid tot dé melkkoeien van de Ionische eilanden. Reden genoeg om opnieuw naar Atokos te kijken.
De varkenspopulatie is het afgelopen jaar flink gegroeid. Er komen steeds meer toeristen speciaal voor hen naar het Griekse eiland. Naast de vele incidenten waarbij bezoekers door varkens zijn gebeten, zijn er nu ook meldingen van varkens die gewond zijn geraakt door scheepspropellers. Tegelijkertijd groeit de druk om in te grijpen: er is een internationale petitie gestart, en inmiddels hebben ook een actiegroep, bezorgde lokale bewoners en een grote Griekse dierenbeschermingsorganisatie bij de Griekse autoriteiten aan de bel getrokken.
Het leed van Griekse strandvarkens als toeristische attractie
Wat doet deze voortdurende stroom toeristen eigenlijk met de varkens? AnimalsToday legde de situatie en nieuwe beelden voor aan varkensdeskundigen van Wageningen University & Research (WUR) en de Universiteit van Kopenhagen. Hun oordeel is unaniem en duidelijk: de combinatie van voeren, aanraken, omsingelen en oppakken kan leiden tot stress, voercompetitie, agressie en gezondheidsproblemen.
Grof geld verdienen
Dat deze situatie nog altijd kan voortbestaan, heeft waarschijnlijk alles te maken met het geld dat aan de varkens wordt verdiend. Een uitverkochte tocht met een grote excursieboot kan naar schatting 15.000 tot 20.000 euro aan kaartverkoop opleveren. Rederij Nidri Star verkoopt daarnaast VIP-tochten van 100 euro per persoon, speciaal ingepland op ‘rustige momenten’. Ironisch genoeg wordt tijdens deze excursies varkensvlees geserveerd…
Dit bericht op Instagram bekijken
Pamflet van de actiegroep tegen exploitatie van de Atokos varkens
Steeds meer Griekse strandvarkens
Ondertussen groeit de populatie Griekse strandvarkens gestaag. Ging het vorig jaar nog om enkele tientallen dieren, dit voorjaar werden door de actiegroep achter de petitie alleen al meer dan veertig jonge biggen geteld en waarnemingen wijzen inmiddels op zestig tot tachtig dieren.
Dat de varkens zich voortplanten, betekent niet per se dat het goed met ze gaat. Dr. Elodie Mandel-Briefer, gedragsbioloog en expert op het gebied van varkensgedrag, emoties en vocalisaties van de Universiteit van Kopenhagen, legt uit dat varkens en wilde zwijnen van nature een hoog voortplantingsvermogen hebben. Zolang ze voldoende energie binnenkrijgen en hun lichaamsconditie enigszins op peil houden, zullen ze zich blijven voortplanten.
Mandel-Briefer analyseerde ook enkele videobeelden van Atokos. Haar analyse wijst op duidelijke tekenen van stress.
“De meeste geluiden die ik hoor zijn schreeuwen of gillen, heel hoogfrequent, wat wijst op stress. We horen minstens tien van dit soort geluiden, die de varkens mogelijk naar elkaar uiten wanneer ze ruzie maken om voedsel of wanneer ze worden achternagezeten. Ik hoorde slechts twee korte knorren, geluiden die vaak voorkomen in een ontspannen toestand tijdens het zoeken naar voedsel.”
Stress door toeristen
Ook drie onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) bekeken de situatie op verzoek van Animals Today. Dr. Inonge Reimert, onderzoeker diergedrag en dierenwelzijn, legde de vragen voor aan collega’s dr. Liesbeth Bolhuis, universitair hoofddocent diergedrag en dierenwelzijn, en prof. dr. Bas Rodenburg, hoogleraar dierenwelzijn. Hun antwoorden vormen een gezamenlijke beoordeling.
De dieren op Atokos worden beschreven als kruisingen tussen het Griekse zwarte varken en het wilde zwijn. Of ze nu meer op gedomesticeerde varkens of wilde zwijnen lijken, maakt voor hun behoeften weinig verschil. Volgens Reimert en collega’s hebben beide hetzelfde gedragsrepertoire en daarmee dezelfde welzijnsbehoeften. Wel kunnen dieren met meer wilde kenmerken terughoudender zijn tegenover mensen en bij gedwongen nauw contact agressiever reageren.
Varkens zijn nieuwsgierig en kunnen uit zichzelf mensen benaderen. Maar dat de varkens op Atokos zelf op toeristen afkomen, wil niet zeggen dat ze het contact prettig vinden. Een varken kan dolgraag het voedsel willen dat iemand bij zich heeft en tegelijkertijd bang of gestrest zijn voor diezelfde persoon. Reimert noemt dit een approach-avoidance conflict.
Ook de manier waarop toeristen met de dieren omgaan speelt een rol. Gedwongen aanraken of omsingelen zonder dat een dier makkelijk weg kan, kan stress en angst veroorzaken. Biggen benaderen of oppakken kan veel stress en agressie bij de biggen en hun moeders oproepen.
Dit bericht op Instagram bekijken
En dat gebeurt niet één keer. Dag na dag komen nieuwe boten met grote groepen toeristen aan. De voortdurende blootstelling aan deze negatieve prikkels kan volgens Reimert en collega’s leiden tot cumulatieve of chronische stress. Ook de onvoorspelbaarheid van wanneer en hoeveel toeristen er komen speelt daarbij een rol.
Voor Reimert en collega’s is vooral het gedrag van de toeristen een probleem. De combinatie van voeren en oppakken, resulterend in voercompetitie, agressie, mogelijke gezondheidsproblemen en bijtincidenten is volgens de onderzoekers problematisch voor het welzijn.
Zee is geen modderpoel
Maar goed welzijn draait om meer dan rust en afstand tot toeristen. Ook de leefomgeving moet aansluiten bij de natuurlijke behoeften van de dieren. Varkens kunnen niet zweten. Bij hoge temperaturen moeten ze daarom een koele plek kunnen opzoeken. Zoelen in modder helpt bij het afkoelen, maar ook bij de huidverzorging en bescherming tegen zon en insecten. Zwemmen in zee kan die laatste functies volgens Reimert en collega’s niet vervangen.
Wroeten is eveneens een belangrijke gedragsbehoefte. Daarnaast hebben de dieren onder meer een comfortabele rustplaats, schuilmogelijkheden, continu schoon drinkwater, gezond voedsel en goede gezondheidszorg nodig.
Ook zeugen met biggen hebben behoefte aan rust en beschutting. Mandel-Briefer wijst erop dat zeugen van nature een nest bouwen wanneer ze jongen krijgen. Op Atokos is juist te zien hoe ze hun biggen op het strand zogen, omringd door toeristen. Dat staat ver af van de rustige, beschutte omgeving die een zeug normaal voor haar jongen opzoekt.
Dit bericht op Instagram bekijken
Atokos geschikt voor grote populatie?
Mandel-Briefer zet bovendien vraagtekens bij de geschiktheid van Atokos voor zo’n grote populatie varkens. Vooral tijdens de hete, droge zomer zijn natuurlijke voedselbronnen en beschutting beperkt en zijn de dieren volgens haar grotendeels afhankelijk van voedsel en water dat door mensen wordt gebracht. Op Atokos is wel een waterput, maar volgens lokale informatie is het water brak. Of er jaarrond voldoende schoon drinkwater is voor zestig tot tachtig varkens, is onzeker.
Op veel beelden gooien toeristen brood rechtstreeks in zee, waarna de varkens het uit het water eten. Reimert acht het mogelijk dat ze hierdoor te veel zeewater en zout binnenkrijgen. Dat is niet zonder risico: varkens zijn gevoelig voor zoutintoxicatie, zeker wanneer onvoldoende schoon drinkwater beschikbaar is. Bij de bekende strandvarkens op de Bahama’s zijn na welzijnsproblemen daarom maatregelen genomen, waaronder zoetwatertanks, veterinaire zorg en speciale voerbakken om te voorkomen dat de dieren tijdens het eten te veel zand en zout water binnenkrijgen. Op Atokos ontbreken dergelijke structurele voorzieningen.
Voeren strandvarkens verandert gedrag
Door het voortdurende voeren hebben de varkens geleerd mensen en boten met voedsel te associëren. Volgens Reimert en collega’s kan herhaald voeren voedselverwachting, competitie en frustratie versterken en ertoe leiden dat dieren mensen steeds opdringeriger of agressiever benaderen.
Mandel-Briefer wijst daarnaast op de gezondheidsrisico’s: voedsel voor mensen kan te veel zout, suiker of vet bevatten en spijsverteringsproblemen en tekorten aan bepaalde voedingsstoffen veroorzaken.
🇬🇷 🐽 Swimming pigs draw tourists to Greek island
Tourists have been flocking to the small Greek island of Atokos after its resident swimming pigs became an online sensation. The pigs mostly mind their own business as they scour the sand for anything edible, before taking dips in the sea to cool off
— AFP News Agency (@en.afp.com) 15 september 2026 om 16:52
De verhoogde frustratie kan ook verklaren waarom het inmiddels regelmatig misgaat tussen varkens en bezoekers. Onlangs belandde een tienjarige jongen na een beet in het ziekenhuis. Volgens bronnen binnen het ziekenhuis op Lefkas vinden er zelfs meerdere bijtincidenten per dag plaats. Vooral het benaderen en oppakken van biggen is riskant: zeugen kunnen hun jongen fel verdedigen en agressief reageren.
Situatie kan verder escaleren
Mandel-Briefer waarschuwt dat de situatie verder kan escaleren. Door het voeren zijn de varkens geconditioneerd om mensen met voedsel te associëren en zoeken ze steeds opnieuw het contact op. Rond voedsel, competitie en grote groepen mensen is het gedrag van deze krachtige dieren niet altijd voorspelbaar.
Reimert en collega’s adviseren het aantal toeristen daarom sterk te beperken. Varkens mogen niet worden nagejaagd of achtervolgd in het water, omsingeld of opgepakt. Ook het voeren moet sterk worden beperkt of, wanneer de dieren structureel op een andere manier worden gevoed en verzorgd, helemaal stoppen.
Maar simpelweg van de ene op de andere dag stoppen met voeren is geen oplossing. Eerst moet duidelijk zijn of er voldoende voedsel en schoon drinkwater beschikbaar is en hoeveel dieren het eiland kan dragen.
Natuur onder druk
Atokos maakt deel uit van het Natura 2000-gebied Esoteriko Archipelagos Ioniou, met beschermde habitats en soorten, waaronder Posidonia-zeegras en de mediterrane monniksrob.
De honderden bezoekers en boten zijn niet de enige mogelijke belasting voor het gebied. Ook een groeiende populatie varkens kan door wroeten, mest, urine en verspreiding van uitheemse zaden invloed hebben op het ecosysteem. Welke gevolgen dit precies heeft, moet nog onderzocht worden.
Mediterranean black pigs swim at a beach on the private island of Atokos, in the Ionian Sea off the west coast of Greece. The island, which is uninhabited by humans, is owned by a shipping magnate
Photograph: Aris Messinis/AFP/Getty Images/Guardian— Stuart Chambers (@projectourworld.bsky.social) 30 september 2026 om 08:56
Van kastje naar muur
De druk vanuit de campagne begint resultaat op te leveren bij de Griekse autoriteiten. Nadat de situatie in maart bij het Griekse ministerie van Milieu en Energie werd aangekaart, voerde de Forest Department van Kefalonia in juni een inspectie uit op Atokos. Daarbij telden de inspecteurs ongeveer 45 tot 50 varkens en zagen ze zelf hoe de dieren op een aankomende boot afkwamen en door passagiers werden gevoerd (wat verboden is).
De veterinaire dienst DAOK Kefalonia bevestigde vervolgens schriftelijk dat er geen geregistreerde houder van de varkens is, geen geregistreerde varkenshouderij op Atokos bestaat en geen officiële documenten bekend zijn voor het vervoer van varkens naar het eiland.
Opvallend genoeg omschrijft het Griekse ministerie van Milieu en Energie de dieren wél als een op het eiland gehouden varkenspopulatie, kennelijk met medeweten van de eigenaar van het eiland of andere betrokken diensten. Tegelijkertijd stelt het ministerie dat de dieren geen wilde zwijnen en geen wilde fauna zijn en dat hun beheer daarom niet onder de lokale Forest Department valt.
Van het kastje naar de muur dus, maar daarmee blijft een belangrijke vraag onbeantwoord: wie is dan wél verantwoordelijk voor deze varkens?
Oplossingen blijven uit
Omdat daadwerkelijke handhaving en een oplossing uitbleven, is de zaak ook voorgelegd aan de Griekse Ombudsman, die de betrokken autoriteiten formeel om opheldering heeft gevraagd over de juridische en veterinaire situatie van de Griekse strandvarkens, de handhaving tegen toeristenboten en de mogelijke gevolgen voor het beschermde natuurgebied.
De Panhellenic Animal Welfare and Environmental Federation (PFPO), waarbij tientallen Griekse dierenbeschermingsorganisaties zijn aangesloten, heeft inmiddels eveneens een officiële klacht ingediend over de toeristische exploitatie van de varkens. Aanleiding was onder meer een melding van 25 september dat varkens door scheepspropellers zouden zijn verwond en zonder directe veterinaire hulp op het strand zouden zijn achtergelaten. PFPO vraagt de autoriteiten om het incident ter plaatse te onderzoeken.
De PFPO kaart daarbij grotendeels dezelfde problemen aan bij dezelfde verantwoordelijke instanties die de actiegroep achter de petitie de afgelopen maanden al heeft aangekaart. Ook de PFPO wil dat de toeristische exploitatie en het voortdurend voeren en benaderen van de dieren stoppen en vraagt om een structurele, wetenschappelijk en veterinair onderbouwde oplossing voor de populatie.
Dat is een belangrijke ontwikkeling. De zorgen over Atokos worden nu ook door een grote Griekse dierenbeschermingsorganisatie bij de autoriteiten neergelegd en krijgen steeds meer aandacht in Griekenland. Verschillende media hebben de klacht inmiddels opgepakt, waaronder het landelijke nieuwsplatform in.gr.
De groeiende aandacht voor Atokos stuit tegelijkertijd lokaal ook op stevige weerstand van mensen die willen dat de situatie blijft zoals die is. Ondertussen blijft een structurele oplossing uit en is nog altijd onduidelijk welke instantie uiteindelijk verantwoordelijkheid neemt voor de varkens.
Humane oplossing voor strandvarkens
Stoppen met de exploitatie roept de vraag op wat er dan met de groeiende populatie moet gebeuren. Hoop gaf een nieuw Grieks besluit van 15 september, waarin staat dat wilde zwijnen en hybriden in onder andere de Ionische Eilanden met speciale vangkooien levend mogen worden gevangen en verplaatst.
De Forest Department van Kefalonia heeft die mogelijkheid echter afgewezen. De reden was, dat de Griekse strandvarkens volgens hen geen wilde dieren zijn en hun beheer daarom niet onder hun verantwoordelijkheid valt. Dat standpunt roept nieuwe vragen op, juist omdat DAOK Kefalonia had bevestigd dat er geen geregistreerde houder of geregistreerde varkenshouderij op het eiland bestaat.
De status van de dieren is dus nog steeds onduidelijk. Maar dat er snel een diervriendelijke oplossing moet komen, is des te belangrijker omdat het seizoen afloopt. En uit lokale bronnen is vernomen dat in voorgaande jaren in de winter varkens van Atokos door jagers zijn gedood om de populatie te verkleinen.
Een wrange tegenstelling want die groeiende populatie is vooral het gevolg van menselijk handelen en slacht mag niet de oplossing worden voor een probleem dat mensen zelf hebben gecreëerd. De petitie vraagt daarom zowel om een einde aan de toeristische exploitatie als om een structurele, diervriendelijke oplossing voor de dieren.
Petitie
De internationale petitie verzamelde in vijf weken al bijna 1.300 handtekeningen, die uiteindelijk persoonlijk aan de burgemeester van Ithaka worden overhandigd.
Bronnen:
- Ilefkada.gr
- PFPO.gr
- IN.gr
- Lees ook op Animals Today:
©AnimalsToday.nl Liesbeth Riekwel – regioredacteur Griekenland
Karen vertelt over wat ze ziet, meemaakt en niet onbesproken laat. Haar kijk op dieren en onze wereld.Lees Karen's blog ›
