Open graslanden en beboste gebieden, vol met Europese bizons. Het moet een indrukwekkend gezicht zijn geweest. Zo zag een groot deel van Eurazië er vroeger uit. Maar mensen wilden de natuur overheersen. Het verlies van habitat en de jacht, betekende het einde van de wilde Europese bizon. Tegenwoordig lopen er wereldwijde herintroductieprogramma’s voor de Europese bizon, ook bekend als wisent. Bijna een eeuw nadat de laatste bizon werd doodgeschoten, leven er nu ongeveer negentig bizons in het Shahdagh National Park in Azerbeidzjan.
Het is zeven jaar nadat twaalf Europese bizons, die in dierentuinen waren opgegroeid, werden geherintroduceerd op de hellingen van Shahdagh, de Koningsberg, in het noorden van Azerbeidzjan. Het milieuprogramma van de VN, het Azerbeidzjaanse ministerie van Ecologie en Natuurlijke hulpbronnen en het Wereld Natuur Fonds werkten samen om de bizons terug te brengen naar de hellingen van de Zuid-Kaukasus.
Herintroductie bizons
De laatste wilde Europese bizon werd neergeschoten in 1927 in de Kaukasus. Een aantal dieren overleefden in dierentuinen. Het laatste overgebleven mannetje van de Kaukasische bizonpopulatie leefde in een dierentuin in West-Europa. Hij werd gekruist met verschillende Europese bizons als onderdeel van een initatief om de soort in Azerbeidzjan te herintroduceren. Het project ging in 2012 van start en in 2019 werden de eerste twaalf bizons uit dierentuinen in Frankrijk, België en Duitsland vrijgelaten in het kerngebied van het Shahdagh National Park. Tot nu toe zijn er in totaal zes transporten geweest. Het uiteindelijke doel is een levensvatbare en zelfvoorzienende, in het wild levende populatie van Europese bizons te vestigen.
.
.
Het Shahdagh National Park beslaat 130.000 hectare. In dit park is ongeveer 40.000 hectare beschermd natuurgebied. Er zijn diverse ecosystemen te vinden, zoals alpenweiden en bergbossen. Het milieu in Shahdagh was tijdens de Sovjetperiode aangetast. Door de overbelasting van de bodems en bossen, raakten vele dieren hun leefgebied kwijt. De kudde in Azerbeidzjan groeit langzaam. Tot nu toe zijn er 25 kalveren in het wild geboren, waarvan negen in 2025. Hoofd van WWF Azerbeidzjan, Elshad Askerov zegt:
“We hebben nu een historische kans om onze soort te herintroduceren.”
Europese bizon of wisent
De Europese bizon (Bison bonasus) of wisent, is het grootste inheemse landzoogdier van Europa. Mannetjes kunnen een kop-romplengte van 300 centimeter bereiken en vrouwtjes 270 centimeter. Het is een stevig dier met een korte, brede kop en een hoge rug. De vacht is roodbruin van kleur. De wisent is een herkauwer die in een bosrijke omgeving leeft. Daarom werd hij ook wel ‘koning van het bos’ genoemd. Maar uit onderzoek blijkt dat hij vooral in open duin en grasland gebieden leeft.
Rol in het ecosysteem
Wisenten spelen samen met andere grote grazers een belangrijke rol in het ecosysteem. Ze geven het bos vorm op een manier die maar weinig dieren kunnen. Ze creëren een mozaïek van bosbestanden en geven andere herbivoren een kans om deze anders ondoordringbare plekken ook te bereiken. Hun ruige vacht fungeert als een zaadverspreider en ze zorgen er ook voor dat het brandgevaar kleiner wordt doordat ze grazen. Hun mest dient als voedsel voor planten- en insectensoorten.
.
In het wild uitgestorven
In het verleden was het verspreidingsgebied van de Europese bizon groot. Ze kwamen voor in het westen, centraal en het oosten van Europa, maar ook in het zuiden van Zweden en de Kaukasus. Hun aantallen verminderen snel doordat het verspreidingsgebied steeds kleiner werd. Steeds meer land werd in cultuur gebracht. Maar er werd ook op het dier gejaagd. De chaos van twee wereldoorlogen was ook niet bevorderlijk. Het ging zo slecht met de wisent dat de soort aan het begin van de negentiende eeuw in het wild was uitgestorven.
Eind 2024 waren er wereldwijd ongeveer 12.200 bizons, waarvan er 9.760 in het wild leefden. Dit zijn allemaal afstammelingen van de twaalf stamdieren uit de dierentuinen. Genetisch gezien is dit niet bevorderlijk, maar er is niks anders mogelijk. De dierentuin van Berlijn coördineert het Europese programma voor bedreigde dieresoorten (EEP) voor bizons. De dierentuin bepaalt welke dieren in welke dierentuinen met elkaar worden gekruist om inteelt binnen de wereldwijde schaarse populatie te minimaliseren.
Bedreigingen voor de bizon
Het project staat onder internationaal wetenschappelijk toezicht van de IUCN, EAZA, WWF en Rewilding Europe. Ondanks het goede nieuws dat de populatie langzaam groeit, blijven er risico’s bestaan. Ten eerste is er het genetische risico, omdat de dieren afstammen van de twaalf stamdieren. Ten tweede is er een ecologisch risico. In de dierentuin krijgen de bizons niet te maken met wolven. In de Kaukasus leven er wolven. Ten derde is er een politiek risico. De Azerbeidzjaanse partnerorganisatie IDEA staat onder leiding van Leyla Aliyeva, de dochter van de president. Het is een door de staat gecontroleerde organisatie, die vooral de belangen van de regering belangrijk vindt.
Desondanks is het een goed initiatief geweest om de dieren op diverse gebieden te herintroduceren, om de populaties langzaam weer te laten groeien. Zonder de hulp van natuurbeschermers zou dit niet mogelijk zijn geweest
Bronnen:
- Denkstrom
- Good News Network
- WWF
- Lees ook op AnimalsToday:
.
#GNvdD: Sprankje hoop voor de Sumatraanse tijgers in Indonesië
©AnimalsToday.nl Jane Sauer
#GNvdD: Hoop voor de Europese bizon in Azerbeidzjan
