De sneeuwuil is in Zweden regionaal uitgestorven verklaard. Voor het eerst in twintig jaar heeft het land officieel een vogelsoort verloren. Dit hartverscheurende nieuws markeert het einde van een eeuwenoude aanwezigheid in de Scandinavische bergen.
Het is moeilijk om een sneeuwuil te verwarren met een andere roofvogel. Groot, helderwit en ongelooflijk elegant, is het een van de grootste uilen ter wereld. De sneeuwuil (Bubo scandiacus), ook bekend als de grote witte uil of pooluil, is een van de meest opvallende vogelsoorten op aarde. De binominale soortnaam ‘scandiacus‘ is afgeleid van Scandinavië, omdat de vogel daar voor het eerst werd ontdekt. De sneeuwuil is de officiële vogel van Quebec en een must voor talloze vogelaars en natuurliefhebbers wereldwijd.
Dé sneeuwuil
De sneeuwuil staat bekend om zijn prachtige witte verenkleed en opvallende gele ogen. Jonge uilen komen wit uit het ei, maar hun eerste verenkleed is donkergrijs en gevlekt, om voor camouflage te zorgen terwijl ze nog in het nest zitten. Naarmate ze ouder worden krijgen ze hun kenmerkende witte verenkleed. Volwassen mannetjes zijn meestal bijna volledig wit, maar kunnen wat donkere vlekken op hun vleugeltips hebben. Vrouwelijke sneeuwuilen zien er meer gevlekt uit, om camouflage te bieden bij het nestelen op de grond. Ze zijn ook groter dan de mannetjes. Hun snavel en klauwen zijn zwart.
De ogen van sneeuwuilen zijn verhoudingsgewijs kleiner dan die van de meeste uilen. Ze kunnen hun ogen niet bewegen, dus kijken ze rond door hun kop te draaien. Zoals alle uilen hebben sneeuwuilen een zeer flexibele nek, die ongeveer 270 graden kan draaien. Hun spanwijdte bedraagt 1,2 tot 1,5 meter en ze kunnen tot 70 centimeter hoog worden, wat hen tot indrukwekkende verschijningen in het poollandschap maakt.
Leven in de poolgebieden
De sneeuwuil broedt normaal gesproken hoog in het Noordpoolgebied, afhankelijk van de schommelingen in de lemmingpopulaties. Hoewel je ze niet in alle gebieden van het noordpoolgebied vindt – ze komen bijvoorbeeld niet voor op Spitsbergen vanwege het gebrek aan lemmingen – worden sneeuwuilen wel gezien in de poolgebieden van Eurazië en Noord-Amerika. In goede jaren, wanneer er voldoende voedsel is, trekken sommige uilen naar het zuiden en vestigen zich tijdelijk in gebieden zoals de Zweedse bergen.
Ondanks de uitdagingen van het leven in deze barre omstandigheden zijn sneeuwuilen buitengewone vogels. Ze kunnen prooien horen die zich onder een dik pak sneeuw verschuilen en er dwars doorheen duiken om ze te vangen. Perfect gecamoufleerd in het Arctische landschap, kunnen ze tientallen jaren overleven in de meest barre omstandigheden op aarde.
Sneeuwuilen zijn solitair, behalve tijdens het broedseizoen, wanneer het mannetje helpt bij het nestelen en grootbrengen van de kuikens. Hoewel ze nomadisch zijn, worden sneeuwuilen extreem territoriaal tijdens het broed- en nestseizoen. Ze verjagen agressief indringers of andere roofdieren die hun eieren of kuikens bedreigen.
Sneeuwuilen broeden in mei en juni en de jongen kunnen in juli en augustus worden gezien. Alleen het vrouwtje zit op de eieren en het mannetje zorgt voor haar voedsel terwijl ze broedt. Nadat de kuikens zijn uitgekomen, brengt het mannetje voedsel naar het nest en voedt het vrouwtje de kuikens. De kuikens worden de eerste vijf of zes weken door hun ouders verzorgd, terwijl ze hun verenkleed ontwikkelen en leren vliegen en jagen.
Een geschiedenis van vervolging
Maar het leven is nooit gemakkelijk geweest voor deze soort. In de negentiende eeuw behoorde de uil in sommige delen van de wereld tot de meest vervolgde uilensoorten. Duizenden werden doodgeschoten voor taxidermie (opzetten), en volwassen exemplaren en eieren werden bejaagd voor consumptie. Deze intense jacht heeft diepe sporen achtergelaten in de wereldwijde populatie.
Tegenwoordig leven er naar schatting nog maar 14.000 tot 28.000 exemplaren wereldwijd. De soort staat nu vermeld als ‘kwetsbaar’ op de Rode Lijst van de IUCN en het aantal blijft afnemen. Deze cijfers tonen aan dat de sneeuwuil niet alleen in Zweden onder druk staat, maar wereldwijd met uitdagingen kampt.
.
Einde van een tijdperk in Zweden
Sneeuwuilen broeden al eeuwenlang onregelmatig in Zweden. In de jaren zeventig brachten enkele honderden paren hun jongen groot in de bergen. Hun aanwezigheid werd een krachtig symbool van de noordelijke wildernis van Zweden. Lange tijd bood het land precies wat ze nodig hadden: koud weer, open landschappen, moerasgebieden en een overvloed aan knaagdieren.
Maar na 2015 werd het stil. Geen nesten. Geen kuikens. Helemaal geen tekenen van voortplanting. In het najaar van 2025 werd de sneeuwuil in Zweden officieel regionaal uitgestorven verklaard. Niklas Aronsson, hoofdredacteur van BirdLife Sweden:
“We zijn zeer bezorgd over de ontwikkeling. De meeste uilensoorten in Zweden nemen in aantal af. Een van de oorzaken is klimaatverandering, waardoor de aanwezigheid van knaagdieren steeds zeldzamer wordt.”
.
De sneeuwuil verdween
Uilen kiezen doorgaans afgelegen, ongerepte plekken uit om hun jongen groot te brengen. Maar door de uitbreiding van bebouwing, wegen, ontbossing en andere menselijke activiteiten verliezen de meeste soorten die ooit in Zweden broedden, hun leefgebied. Deze habitatvernietiging speelt een belangrijke rol in de achteruitgang van vele vogelsoorten in het land.
De grootste bedreiging voor de sneeuwuil is echter de klimaatverandering. Warmere winters brengen meer regen en minder sneeuw met zich mee, waardoor de sneeuwtunnels die lemmingen – hun belangrijkste voedselbron – nodig hebben om te overleven, verdwijnen. Zonder deze kleine knaagdieren kunnen de uilen niet overleven. En naarmate het noordpoolgebied opwarmt, verdwijnen ook de landschappen waarvan de sneeuwuil afhankelijk is.
Hun verdwijning uit Zweden is meer dan alleen het verlies van een soort. Het is een waarschuwing voor hoe snel Arctische ecosystemen veranderen. Het verlies ervan is een pijnlijke herinnering aan wat er op het spel staat voor de biodiversiteit, voor de natuur en voor natuurbescherming in het algemeen.
Sprankje hoop
Maar niet alles is verloren. Zolang de sneeuwuil niet wereldwijd is uitgestorven, is er nog hoop dat hij ooit naar Zweden terugkeert. Zijn toekomst hangt echter af van de keuzes die we maken en onze bereidheid om de natuur en haar bewoners te beschermen. Als we de klimaatverandering kunnen beperken en de poolgebieden kunnen beschermen, bestaat er een kans dat toekomstige generaties weer sneeuwuilen in de Zweedse bergen zullen zien broeden.
Bronnen:
- BirdLife
- Oceanwide Expeditions
- Lees ook op AnimalsToday:
.
©AnimalsToday.nl Marianne Miltenburg
