Het Schotse parlement heeft ingestemd met een voorstel dat voorschrijft dat nestkasten worden geplaatst bij nieuwbouwwoningen of grote renovaties. De maatregel is een zeer welkome aanpassing voor gierzwaluwen, mussen en vleermuizen, die steeds moeilijker geschikte nest- en verblijfplaatsen vinden in moderne gebouwen. De houding van het Schotse parlement staat in schril contrast met de koers in Engeland en Nederland.
Waar Schotland inzet op een wettelijke verplichting, besloot Engeland na een jarenlange discussie om niet-bindende richtlijnen voor te schrijven. In Nederland schrapte demissionair minister Mona Keijzer eind 2024 juist de maatregel die nestkastjes verplicht zou maken bij nieuwe bouwprojecten.
Zorgen om woningnood van dieren
Net als mensen kampen ook veel dieren met een nijpend tekort aan woonruimte. Voor soorten die afhankelijk zijn van gebouwen is die nood bijzonder groot. Gierzwaluwen, huismussen en verschillende vleermuissoorten gebruiken traditioneel kieren onder dakranden, spouwmuren en andere openingen in gebouwen. Moderne gebouwen zijn echter zo goed geïsoleerd, dat deze plekken in rap tempo verdwijnen.
De gevolgen zijn zichtbaar in de populatiecijfers. Sinds 1995 is de gierzwaluwpopulatie met bijna 70 procent afgenomen. Het is dan ook geen verrassing dat de gierzwaluw op de Britse Rode Lijst van bedreigde vogelsoorten staat. Volgens de British Trust for Ornithology (BTO) is het verlies van nestgelegenheid een van de belangrijkste oorzaken van die achteruitgang.
Dier- en natuurorganisaties maken zich hier al erg lang zorgen over, en proberen de getroffen diersoorten op allerlei manieren te helpen. Zo werd eind 2025 bekend dat een natuurorganisatie in Brabant een leegstaand huis huurde om onderdak te bieden aan maar liefst 145 vleermuizen.
Nestkasten
Om het probleem echter goed aan te pakken, is centraal overheidshandelen nodig. Het Schots parlement heeft eind januari ingestemd met een regeling die ontwikkelaars verplicht om zogeheten swift bricks op te nemen in nieuwbouwprojecten. Swift bricks (kleine, ingebouwde neststenen) bieden een eenvoudige oplossing. Ze worden direct in de gevel geplaatst, zijn nauwelijks zichtbaar en vergen geen onderhoud. De hoop is dat met name gierzwaluwen hun weg gaan vinden naar deze neststenen. Hoewel gierzwaluwen ze niet altijd meteen in gebruik nemen, laat onderzoek zien dat ze op termijn essentieel zijn voor herstel van de populatie. In Gibraltar, waar neststenen grootschalig zijn toegepast, keerde de gierzwaluw zelfs terug in gebieden waar hij vrijwel verdwenen was.
De maatregel kan bovendien ook andere stadssoorten helpen, zoals huismussen en huiszwaluwen, die eveneens kampen met nestplaatsgebrek.
Toch zijn er ook kanttekeningen. De Schotse verplichting geldt alleen “waar dit redelijkerwijs praktisch en passend is”, en er volgt eerst nog een consultatieperiode voordat de regels daadwerkelijk ingaan. Hoe streng de toepassing uiteindelijk écht wordt, is dus nog maar de vraag.
Is Schotland een voorbeeld voor Engeland en Nederland?
Het besluit van het Schots parlement wordt toegejuicht door dier- en natuurorganisaties. Opvallend is het scherpe contrast met de koers die in Engeland wordt gevaren. Daar woedde de afgelopen jaren een langdurig politiek debat over het verplicht stellen van zogenoemde swift bricks. De Labour-regering wees in 2025 echter een amendement af dat deze neststenen wettelijk verplicht zou maken voor nieuwbouw. Het besluit van het Schots parlement zet weer nieuwe druk op Engeland, om ook hetzelfde te doen.
Ook Nederland steekt ongunstig af bij Schotland. Aanvankelijk was het de bedoeling dat vanaf 1 januari 2025 bij nieuwbouw en grote renovaties standaard nestvoorzieningen voor vogels en vleermuizen zouden worden geplaatst. Demissionair minister Mona Keijzer schrapte deze verplichting echter eind 2024 in het kader van haar zogeheten STOER-project, dat gericht was op het schrappen van ‘onnodige’ regelgeving met als doel om de woningbouw te bespoedigen.
Dat besluit leidde tot stevige kritiek. Niet alleen natuurorganisaties, maar ook bouwbedrijven gaven aan dat het schrappen van de nestkastverplichting nauwelijks tijd of kosten zou besparen – en dat ze bovendien er al helemaal op ingesteld waren dat deze nieuwe regel zou ingaan.
Inbouwkasten voor vleermuis, huismus en gierzwaluw niet overbodig
Nestkasten: voor zowel dier als mens een verbetering
Dankzij speciale nestkasten of stenen gaan niet alleen de dieren zelf erop vooruit. Ook mensen plukken de vruchten van een omgeving die diervriendelijker is ingericht. Vogels en vleermuizen helpen insectenpopulaties in balans te houden. Bovendien blijkt uit onderzoek dat mensen die wonen in een vogelrijke omgeving zich fysiek en mentaal gezonder voelen dan mensen die weinig natuur om zich heen hebben.
Natuurinclusief bouwen loont voor vleermuizen, vogels en mensen
De hoop is dat het Schotse besluit snel zal worden omgezet naar praktijk. Als opnieuw blijkt dat de maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan het herstel van kwetsbare soorten, kan dat de druk op andere landen vergroten om te volgen. Het plaatsen van nestkasten of -stenen is een bescheiden ingreep maar voor iconische soorten als de gierzwaluw kan het verschil letterlijk van levensbelang zijn.
Bronnen:
©AnimalsToday.nl Femke Oosterbaan Martinius
