De Europese Unie heeft haar langverwachte routekaart gepubliceerd voor de uitfasering van dierproeven bij chemische veiligheidsbeoordelingen. De routekaart geldt voor alle EU-lidstaten en beschrijft hoe dierproeven stap voor stap moeten worden vervangen door proefdiervrije methoden. De plannen zijn opgesteld door de Europese Commissie en volgen op jarenlange druk van burgers, wetenschappers en dierenbeschermingsorganisaties. Het vormt een belangrijke stap voor de proefdieren.
Met de routekaart wil de EU het lijden van dieren in laboratoria terugdringen en uiteindelijk beëindigen. Dat moet gebeuren door nieuwe proefdiervrije testmethoden sneller te ontwikkelen, wettelijk te accepteren en breed toe te passen. Volgens de Europese Commissie bieden moderne technieken steeds meer mogelijkheden om de veiligheid van chemische stoffen te beoordelen zonder dieren te gebruiken.
Belangrijke stap voor dieren in laboratoria
Jaarlijks worden in Europa nog altijd miljoenen dieren gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek en veiligheidstesten. Vooral muizen, ratten, konijnen en vissen worden ingezet om de veiligheid van chemische stoffen te beoordelen. Begin april publiceerde EARA de cijfers voor 2023: er werden dat jaar bijna 8 miljoen proefdieren gebruikt in de EU plus Noorwegen. De nieuwe routekaart moet ervoor zorgen dat proefdiervrije alternatieven deze dierproeven gaan vervangen. De routekaart bevat 22 acties en meer dan 30 aanbevelingen. Centraal staat de ontwikkeling van een nieuw wetenschappelijk systeem voor veiligheidsbeoordelingen. Dat moet uiteindelijk de overstap mogelijk maken van dierproeven naar methoden die gebruikmaken van menselijke cellen, computermodellen en kunstmatige intelligentie.
Pijler één: proefdiervrije methoden versnellen
De eerste pijler richt zich op de ontwikkeling en toepassing van proefdiervrije methoden, ook wel New Approach Methodologies (NAMs) genoemd. De EU wil beter in kaart brengen welke alternatieven nodig zijn en onderzoek naar deze methoden stimuleren.
Daarnaast moet bestaande regelgeving worden aangepast zodat beschikbare proefdiervrije methoden sneller kunnen worden gebruikt. De Europese Commissie wil uiterlijk in 2029 richtlijnen en wetgeving aanpassen om overbodige dierproeven te schrappen. Niet alle dieren profiteren direct van deze plannen. Dierproeven voor vaccins, biologische geneesmiddelen, gentherapieën en andere geavanceerde medische producten vallen voorlopig buiten de routekaart.
Pijler twee: Europa koploper maken
De tweede pijler heeft als doel Europa wereldwijd koploper te maken op het gebied van proefdiervrije veiligheidstesten. De EU wil investeren in innovatieve technieken zoals kunstmatige intelligentie, geavanceerde computermodellen en grote hoeveelheden mensgerelateerde data. Door deze technologieën verder te ontwikkelen moeten proefdiervrije methoden sneller beschikbaar komen voor gebruik in onderzoek en regelgeving. Daarmee wil de EU de overgang naar een wetenschap zonder dierproeven versnellen.
Pijler drie: samenwerken voor acceptatie
De derde pijler draait om samenwerking. Nieuwe proefdiervrije methoden hebben alleen effect als overheden, wetenschappers en bedrijven ze ook erkennen en gebruiken. Daarom wil de EU de samenwerking versterken tussen de Europese Commissie, lidstaten, onderzoeksinstellingen, bedrijven en dierenbeschermingsorganisaties. Ook internationaal moet meer steun komen voor proefdiervrije methoden, zodat dierproeven wereldwijd kunnen worden vervangen.
Belangrijke stap richting toekomst zonder dierproeven?
Om de voortgang te kunnen volgen ontwikkelt de Europese Commissie uiterlijk eind 2026 meetbare indicatoren en een openbaar dashboard. Daarmee moet inzichtelijk worden hoeveel dierproeven worden vervangen en welke stappen nog nodig zijn.
Schokkende beelden van dierproeven voor nieuwe medicijnen VK
Dierenbeschermingsorganisaties noemen de routekaart een belangrijke mijlpaal en een belangrijke stap in de goede richting. Voor de miljoenen dieren in laboratoria biedt het plan uitzicht op een toekomst waarin veiligheidstesten niet langer afhankelijk zijn van dierenleed. Of die toekomst werkelijkheid wordt, hangt af van de snelheid waarmee proefdiervrije wetenschap de nieuwe norm wordt.
Bron:
©AnimalsToday.nl Savannah Drenth
EU zet belangrijke stap voor proefdieren
