Hoe vaak hoor je dat een wolf hier niet thuishoort, als ware het een exoot? Het rustige leventje in Nederland is verstoord door een dier dat we niet kennen, dat niet te stoppen lijkt en ook nog eens als groot roofdier in de boeken staat. En nou frustreert hij ook nog het natuurbeheer.
De komst van een wolf heeft veel overeenkomsten met de komst van een exoot. De gebruikelijke gang van zaken in de natuur wordt zogezegd op de schop genomen en de tolerantie voor de nieuweling is nul.
Exoten wreed bestreden
Exoten zoals een muskusrat horen hier niet thuis, want ze komen niet voor in de geschiedenis van de Nederlandse natuur. Het is niet duidelijk waarom ze voor de Nederlandse natuur slecht zouden zijn. Maar ze horen hier niet. Punt. Massaal en wreed worden muskusratten bestreden.
Niemand heeft het over de mogelijke positieve waardes van een muskusrat voor de natuur. Als je zou weten dat een muskusrat, net als een bever, een centrale functie heeft in de Amerikaanse biodiversiteit van de oevers, dan zou je positiever over het dier kunnen gaan denken.
Vluchten kan niet meer
De wolf figureert wél in de geschiedenis van de Nederlandse natuur, maar dat is lang geleden. Rond 1869 was het dier hier volledig uitgeroeid. Het belang van die wolf was toen, en nu nog, dat de natuur dynamisch wordt: prooidieren als grote grazers verhuizen om wolven te mijden. Paarden en runderen grazen elders verder, stoppen daar de verbossing en ontwikkelen er nieuwe open velden met bloem- insect- en vogelrijke natuur. Maar wie heeft het over deze unieke toegevoegde waarde van een wolf?
Het eerder genoemde bericht van RTV Drenthe rept met geen woord over de essentie van migratie van grazers. Alleen over negatieve zaken vanwege het welzijn van de hoefdieren en het probleem dat Staatsbosbeheer het huidige natuurbeheer niet kan voortzetten. Beheer dat grof gezegd een soort wildetuin-tuinieren is met dieren binnen een afgerasterd terrein. De wereld op zijn kop! De wolf is niet de exoot die de ‘normale’ gang van zaken frustreert; de natuur in Nederland is in hoge mate mensgestuurd en kunstmatig, waardoor er ethische problemen ontstaan en de wolf de zondebok lijkt.
Geen exoot
Voor een functionerende, zelfregulerende, dynamische en biodiverse natuur, staat de mogelijkheid om te kunnen migreren centraal. En daar is een wolf cruciaal bij. Oftewel: de wolf is niet gelijk een exoot, maar een ware ambassadeur voor de koppeling van natuurgebieden. De wolf is zelfs op precies het juiste moment hiernaartoe gekomen, omdat het plan van de ecologische hoofdstructuur, met koppelingen van natuurgebieden via groene corridors, een zachte dood lijkt te sterven.
Niet alleen hierom is het merkwaardig dat het artikel, of Staatsbosbeheer in dit artikel, dit centrale thema niet noemt. Het is ook een merkwaardige omissie in de discussie over het welzijn van de grote grazers. Want ‘prooidieren’ als runderen en paarden verhuizen om predatie het hoofd te bieden en zo te overleven. Ze wijken uit het territorium van het roofdier, uit het gebied waar de stressvolle ervaring van een aanval door een roofdier heeft plaatsgevonden. Dat kan een tocht van tientallen kilometers inhouden. Wanneer ze door ons beperkt worden in dat natuurlijke gedrag, dan raken ze in chronische stress.
Paarden en koeien hebben een uitstekende geur- en hoorzin. Deze dieren zullen wolven dan ook continu opmerken, maar zijn binnen de omheining niet bij machte om het gevaar te ontwijken. Met andere woorden: ook vanuit het welzijn van de dieren gedacht, moet het gebied ontsloten worden naar andere terreinen. Dierenwelzijn en natuurontwikkeling gaan dan hand in hand.
Dynamiek in de natuur
Ik ben allergisch geworden voor dogmatisch conservatisme over ‘de grote boze wolf’. Net als de nodige exoten dragen wolven op nieuwe wijze bij aan biodiversiteit en dynamiek in de natuur. Ik heb een beeld van schuwe wolven, die afgeleerd hebben schapen te doden omdat er genoeg wilde dieren te vangen zijn. Wolven die zich vrij kunnen verplaatsen vanuit een natuurgebied in bijvoorbeeld de Ardennen. Via de groene corridors lopen ze naar Limburg, het oosten van Brabant, of door naar de Veluwe en de Oostvaardersplassen. Dan naar het Fries-Drentse Wold en het Lauwersmeergebied. Met de nodige vluchtende grazers onderweg. Kan gewoon.
.
Diederik van Liere – Institute for Coexistence with Wildlife
Bron:
- RTV Drenthe
- Lees ook op AnimalsToday:
.
©AnimalsToday.nl Dierderik van Liere
2 Comments
Geef een reactie
De wolf is geen exoot – maar ook geen oplossing
De wolf is terug in Nederland. En meteen ontstaat er een nieuw verhaal: de wolf als redder van de natuur. Als motor van dynamiek. Als ontbrekende schakel.
Het klinkt mooi.
Maar het klopt niet.
Niet omdat de wolf hier niet thuishoort – dat doet hij historisch gezien wél.
Maar omdat de context waarin hij terugkeert totaal anders is dan het verhaal dat erbij wordt verteld.
Nederland is geen Yellowstone
De kern van het betoog van Diederik van Liere is dat de wolf zorgt voor migratie van grazers, en daarmee voor dynamiek en biodiversiteit.
Dat idee komt rechtstreeks uit gebieden als Yellowstone. Daar zie je dat prooidieren zich verplaatsen onder predatiedruk, met effecten op vegetatie en landschap.
Alleen: Nederland is geen open systeem.
In de Oostvaardersplassen – hét voorbeeld dat hij zelf aanhaalt – kunnen dieren helemaal niet migreren. Ze zitten binnen een hek. En buiten dat hek ligt geen wildernis, maar een versnipperd landschap van landbouw, infrastructuur en bebouwing.
De suggestie dat grazers hier “even tientallen kilometers verhuizen” is geen realistisch scenario. Het is theorie, geen praktijk.
Migratie zonder ruimte bestaat niet
Het idee dat de wolf migratie afdwingt, klopt alleen als:
er ruimte is
er verbindingen zijn
en dieren daadwerkelijk kunnen uitwijken
In Nederland ontbreekt dat structureel.
We hebben geen aaneengesloten natuurgebieden van honderden kilometers. We hebben een netwerk van kleine gebieden, doorsneden door wegen, dorpen en eigendomsgrenzen.
De ecologische hoofdstructuur – tegenwoordig Natuurnetwerk Nederland – is nooit volledig gerealiseerd. En zelfs als dat wel zo was, blijft het een netwerk binnen een intensief gebruikt land.
Dus nee: de wolf gaat hier geen grootschalige migratiedynamiek creëren.
Daar is simpelweg geen ruimte voor.
De wolf als “ambassadeur” is wensdenken
Het idee dat de wolf een ambassadeur is voor verbinding van natuurgebieden klinkt aantrekkelijk, maar draait oorzaak en gevolg om.
Je hebt eerst:
ruimte
verbinding
draagvlak
En pas daarna kunnen soorten zich daarin bewegen.
De wolf creëert die voorwaarden niet. Hij legt ze bloot.
En precies daar wringt het.
De echte spanning zit niet in ecologie, maar in context
Wat in dit soort verhalen telkens ontbreekt, is de maatschappelijke realiteit:
Nederland is dichtbevolkt
landschap is eigendom
functies liggen overal door elkaar
De wolf beweegt zich dus niet door “natuur”, maar door een cultuurlandschap.
En dat betekent dat zijn aanwezigheid direct raakt aan:
landbouw
veiligheid
gebruik van ruimte
en draagvlak
Dat kun je niet wegzetten als “conservatisme” of gebrek aan kennis.
Dat ís de context waarin natuur hier bestaat.
Ecologie zonder context wordt ideologie
Het probleem met dit soort stukken is niet dat ze ecologisch onzin zijn. Integendeel: de theorie klopt binnen de juiste randvoorwaarden.
Maar die randvoorwaarden zijn er hier niet.
En als je die realiteit negeert, dan verschuift ecologie van wetenschap naar overtuiging. Dan ga je modellen uit andere systemen toepassen op een landschap waar ze niet passen.
Dat hebben we eerder gezien.
In de Oostvaardersplassen.
Tot slot
De wolf is geen exoot.
Maar hij is ook geen wondermiddel.
Als we hem een plek willen geven in Nederland, dan moet dat gebeuren binnen de realiteit van dit land:
begrensde ruimte
intensief gebruik
en een samenleving die er iets van mag vinden
Zonder dat gesprek blijft de wolf geen ambassadeur van natuur,
maar een bron van conflict.
Beste Paul,
Dank voor de uitgebreide reactie. Je vergeet in je betoog te melden dat die noodzakelijke verbindingen tussen natuurgebieden in Nederland er daadwerkelijk zouden komen, maar dat heeft niet plaatsgevonden. Dit is zelfs de kern van het artikel te noemen, want alleen binnen die structuur is het ‘ideaal’ van een meer dynamische natuur te realiseren.
De door ons gemaakte natuurgebieden zijn als eilandjes in een dichtbevolkt land. Die omhekte natuurgebieden en hun bewoners staan doorlopend onder druk en bloot aan verandering, terwijl de mens ontleerd lijkt te zijn om zichzelf ook in te stellen op nieuwe leefomstandigheden. We zetten alles naar onze hand, op straffe van een kogel, gif of klemmen. Goede ideeën als de ecologische hoofdstructuur, om natuurgebieden met elkaar te verbinden, verdwijnen weer in de la zodra blijkt dat natuurontwikkeling geld kost en een kwestie is van keuzes maken. Terwijl diezelfde beleidsmatige natuurontwikkeling ook min of meer samenwerking afdwingt tussen de genoemde partijen, waar men nu vaak in conflict tegenover elkaar staat.
Je betoog lijkt dus heel redelijk, alleen ga je ervan uit dat mensen helemaal nergens moeite voor hoeven te doen en dat de huidige staat van ‘natuur’ in Nederland een status quo is waar nooit meer iets aan verandert. Dat is dus niet het uitgangspunt van dit artikel. Als je dat ideologie wil noemen prima, maar zonder idealen geen toekomst.
Met vriendelijke groet,
Eindredactie AnimalsToday.nl