De afgelopen dagen lazen we in kranten en zagen we via sociale media vrolijke beelden van ijsberen met sneeuwpret, die in Nederlandse dierentuinen door een dik pak sneeuw rollen. In Diergaarde Blijdorp en Ouwehands Dierenpark lijken de ijsberen, poolvossen en zelfs tijgers intens te genieten van het ‘winterparadijs’. Ze vertonen daarmee natuurlijk gedrag, wat helaas erg zeldzaam is in dierentuinen.
Wie verder kijkt dan het oppervlakkige beeld van ‘dolenthousiaste beren in de sneeuw’, voelt al snel een knagend onbehagen. Want als deze dieren pas natuurlijk gedrag kunnen vertonen wanneer het toevallig sneeuwt, wat zegt dat dan over hun dagelijkse bestaan in gevangenschap, zonder sneeuw en zonder echte poolgebieden, waar ze van nature leven? Het beeld van sneeuwpret is daarom misleidend. Het verhult de trieste realiteit dat deze dieren kunnen niet leven zoals hun natuur en instincten dat voorschrijven.
Sneeuw in Nederland geen habitat maar toeval
Een ijsbeer die door sneeuw rolt, doet in het wild precies wat hij hoort te doen. Maar sneeuw in Nederland betekent niet dat er een arctische leefomgeving is nagebootst. Het betekent slechts dat het weer een paar dagen omstandigheden biedt die iets dichter bij het natuurlijke milieu van deze dieren liggen dan de kunstmatige verblijven waarin zij normaal leven. Juist daarom werken deze beelden zo vervreemdend: ze zijn vertederend om te zien, maar maken tegelijk zichtbaar hoe beperkt de ruimte is waarin deze dieren doorgaans moeten functioneren.
Sneeuwpret in gedwongen leefomgeving
In het wild leggen ijsberen enorme afstanden af over zee-ijs, jagen ze op zeehonden en bewegen ze in een omgeving die constant verandert. In dierentuinen zijn hun leefruimtes daarentegen onvermijdelijk klein, statisch en begrensd, ook al wordt vaak gezegd door de verzorgers dat dieren ‘zelf mogen kiezen of ze naar buiten gaan of niet’.
Het geldt niet alleen voor ijsberen, maar voor alle dieren die deze week in de sneeuw werden gefilmd, van panda’s tot jonge Siberische tijgers. Wat hier als natuurlijk gedrag wordt gepresenteerd, is in werkelijkheid een reactie op tegenwoordig een zeldzaam weersverschijnsel, binnen een gedwongen leefomgeving. En omdat sneeuwval in Nederland uiterst onregelmatig is, gaat het hier niet om een leefgebied, maar om toeval. Nederland kent gemiddeld slechts enkele sneeuwdagen per jaar. In veel winters blijft sneeuw zelfs helemaal uit. De winterse omstandigheden van deze week en de sneeuwpret van dierentuindieren zijn daarom uitzondering, geen norm.
Onderstaande beelden van een ijsbeer met sneeuwpret zijn gemaakt in Diergaarde Blijdorp. Ze dateren uit februari 2021:
.
Zorgwekkend gedrag
Dat dieren in gevangenschap hun natuurlijke gedrag niet kunnen vertonen, is geen nieuw probleem. Eerder werd al zorgwekkend stereotiep gedrag waargenomen bij zeeleeuwen in ARTIS; gedrag dat ontstaat wanneer een dier onvoldoende ruimte, prikkels en natuurlijke uitdagingen heeft. De huidige jubel over sneeuwmomenten laat dat contrast scherp zien. Even rollen of scharrelen in een witte laag speelt in op menselijke ontroering, maar verandert niets aan de dagelijkse beperkingen waaronder deze dieren leven.
.
Meer dan een schattig moment
De beelden van ijsberen in de sneeuw, of tijgers die hun eerste winter lijken te beleven, zijn zeker indrukwekkend. Maar ze zijn geen bewijs van goed welzijn. Integendeel. Ze vormen een momentopname binnen een veel grotere, beperkende realiteit. Juist omdat deze momenten zo zeldzaam zijn, roepen ze een ongemakkelijke vraag op: waarom vieren we een kortstondige benadering van natuurlijk gedrag alsof het iets positiefs is, terwijl het vooral blootlegt hoe weinig ruimte daar normaal voor is? En waarom doen we daar niets aan?
Sneeuwpret alleen is volstrekt onvoldoende. Zolang dieren het grootste deel van hun leven doorbrengen in een omgeving die fundamenteel afwijkt van hun natuurlijke leefgebied, verdient het publiek een eerlijker verhaal. Niet alleen mooie beelden, maar ook inzicht in wat die momenten werkelijk betekenen. Voor wie het wil zien.
Bronnen:
- Diergaarde Blijdorp/YouTube
- NL Times
- RTV Utrecht
- Lees ook op AnimalsToday:
.
©AnimalsToday.nl Mariska van Geelen
Wat sneeuwpret van dierentuindieren ons eigenlijk laat zien
