Kies je voor een hapje yoghurt voor jezelf of doe je dat niet, zodat de rest van de groep yoghurt kan eten? Een sociaal dilemma dat onderzoekers bij chimpansees hebben onderzocht. Uit het onderzoek blijkt dat de keuze voor groepsbelang of eigenbelang bij de apen afhankelijk is van verschillende factoren, waaronder leiderschapsstijl. Een bevinding die ons ook meer inzicht geeft in de evolutie van menselijk gedrag.
De studie, die in januari 2026 is gepubliceerd, werd uitgevoerd door het Duitse Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie. Men zag dat chimpansees eerder kozen voor groepsbelang in plaats van individuele winst in grotere groepen. Daarnaast werkten de apen meer samen in een situatie met tolerante apen en samenwerkingsgericht leiderschap.
Resource dilemma
Tijdens het onderzoek zaten chimpansees rondom een, met een hek omringde, schaal met yoghurt. Met behulp van een stokje konden de apen in de yoghurt dippen en deze opeten. Er was echter een belangrijke voorwaarde: er moest altijd ten minste één stokje in de yoghurt blijven steken om de deksel van de schaal open te houden. Dat betekent dat er altijd één aap moet zijn die niet eet. Als alle apen namelijk tegelijkertijd gebruikmaken van de bron, valt de deksel dicht en kan deze niet meer worden geopend. Dit weerspiegelt een zogenaamd ‘resource dilemma’: een conflict tussen persoonlijk gewin en collectieve duurzaamheid. Kies ik zelf voor yoghurt, of zorg ik dat de yoghurt langer beschikbaar blijft voor de gehele groep.
Invloed van groepsgrootte chimpansees
In het onderzoek waren er evenveel stokjes als chimpansees. De onderzoekers varieerden de groepsgrootte van twee tot vier apen en onderzochten ook of andere factoren invloed hadden, zoals de aanwezigheid van apen hoog in de hiërarchie. Daarnaast werd een controlegroep gebruikt om te kijken hoe snel de apen de stokjes gebruikten zonder deksel.
Wat bleek: bij groepen van twee chimpansees maakte de aanwezigheid van de deksel niets uit. In beide situaties werden de stokjes even snel gepakt. In groepen van vier duurde het echter wel langer voordat alle stokjes waren weggehaald, gemiddeld 83 seconden wanneer er een deksel was die dicht kon vallen. Kirsten Sutherland, hoofdauteur van de studie concludeert daarover:
“Ze passen hun gedrag aan op een manier die de groep als geheel ten goede kwam.”
Sociale tolerantie en leiderschap
Daarnaast bleek de samenstelling van de groep bepalend. Wanneer de apen in de groep veel met elkaar optrokken en weinig agressie vertoonden, duurde het langer voordat de deksel dichtviel. Ook duurde dit langer als de hoogste aap in rang zich terughoudend opstelde en daarmee degene was zonder yoghurt. Daniel Haun, mede-auteur, vertelt over dit laatste resultaat:
“Dit laat zien dat dominantie samenwerking niet noodzakelijk ondermijnt. Wat ertoe doet, is hoe dominante individuen hun positie gebruiken. Wanneer hooggeplaatste chimpansees zich terughoudend opstelden, profiteerde de hele groep.”
In gevallen waarin dominante apen juist meer yoghurt namen dan de anderen, ging de samenwerking juist slechter.
(Duurzame) samenwerking bij mensen
Er zijn genoeg voorbeelden waarbij mensen falen in het duurzaam delen van hulpbronnen, waarbij individuele kortetermijnwinst wordt verkozen boven collectieve en duurzame lange termijn alternatieven. Denk aan overbevissing, het overmatig gebruik van antibiotica of de uitputting van fossiele brandstoffen. De implicaties van dit onderzoek met chimpansees kunnen ons, gezien de evolutionaire verwantschap met chimpansees, helpen hoe menselijke keuzes zijn geëvolueerd en in welke situaties er meer kans is op een duurzame samenwerking.
Bronnen:
- Phys.org
- Nature.com
- Lees ook op Animals Today:
Moederchimpansees spelen met hun kinderen in goede en slechte tijden
©AnimalsToday.nl Imane Vossen
Chimpansees lossen dilemma beter op in tolerantere groepen
