‘Hij weet prima wat de bedoeling is, maar hij doet expres vervelend!’ Mensen kunnen behoorlijk gefrustreerd raken als een paard niet doet wat zij in gedachten hebben. Vaak ligt daarbij de focus op het ‘fiksen’ van dit ongewenste gedrag bij het dier, maar in de meeste gevallen is dat slechts symptoombestrijding. Paarden kunnen namelijk niet expres vervelend doen, er is altijd meer aan de hand.
Ongewenst gedrag is gedrag dat voor de mens ongewenst is, maar voor het paard niet. Het paard doet namelijk precies wat nodig is om zich goed te voelen en te overleven. Voorbeelden van dat als ‘ongewenst’ ervaren gedrag zijn paarden die bijten, zich lostrekken, door mensen heen duwen of die weglopen als iemand op hun rug wil stappen. Kort samengevat gaat het om situaties waarbij het paard ‘in de weerstand gaat’. Het ene paard doet dat door te vluchten, een ander door te vechten en weer een ander door te bevriezen. Dit is niet bewust vervelend doen, maar verklaarbaar, natuurlijk gedrag.
.
Autonoom zenuwstelsel
Deze verschillende reacties worden aangestuurd vanuit het autonome deel van het zenuwstelsel. Dat deel zorgt voor de automatische processen in het lichaam, zoals de ademhaling, de hartslag en de spijsvertering. Als een paard in het wild gevaar ruikt, zorgt het autonome zenuwstelsel (het sympathische deel) ervoor dat er bijvoorbeeld voldoende energie naar de spieren gaat, zodat het paard kan vluchten. Een geniaal proces, dat voor paarden van levensbelang is en dus ook automatisch activeert wanneer een paard zich onveilig voelt tijdens interactie met mensen.
Als paarden bevriezen
Bevriezing, paarden die in een ‘standbeeld’ veranderen, is ook een stressreactie vanuit het autonome zenuwstelsel. Deze wordt echter aangestuurd vanuit het parasympathische deel, dat ook verantwoordelijk is voor rust en ontspanning. Dat is belangrijk om je te realiseren, want paarden die bevriezen ogen daardoor vaak ontspannen (inclusief lage hartslag), maar zijn dat dus niet!
.
Safety first
Veiligheid staat voor paarden van nature op nummer één. Als een paard zich onveilig voelt, wordt automatisch het autonome zenuwstelsel geactiveerd en gaat het paard in de weerstand. Een paard vertoont dus geen ongewenst gedrag omdat hij ongehoorzaam is, maar omdat hij zich onveilig voelt en daardoor stress ervaart. Er hoeft niks ‘gefikst’ te worden, maar mensen mogen zich wel vaker afvragen:
“Hoe zorg ik ervoor dat mijn paard zich veilig voelt?”
.
Oorzaken
Een onveilig gevoel kan helaas verschillende oorzaken hebben. Het is niet altijd makkelijk om die oorzaken te achterhalen. Zo kan een paard stress ervaren, omdat de huisvesting niet aansluit bij zijn (natuurlijke) behoeften. Ook kan de voeding niet passend zijn of kan er te veel onrust zijn op het erf of tussen de paarden onderling. Helaas speelt pijn ook vaker een rol dan mensen denken. En ook de spanning van de eigenaar of verzorger van het paard heeft invloed op hoe veilig het paard zich voelt.
.
Nooit expres vervelend
Vanuit de werking van het zenuwstelsel is al goed te verklaren waarom paarden niet expres vervelend kunnen doen. Wetenschappelijk onderzoek naar de hersenen van paarden onderstreept dit. De prefrontale cortex, die verantwoordelijk is voor o.a. plannen, afwegen van beslissingen en reflecteren op gedrag, is bij paarden namelijk veel minder ver ontwikkeld dan bij mensen. Paarden kennen geen onderscheid tussen goed of fout en respect of disrespect. Ongewenst gedrag kán dus niet expres worden ingezet door een paard. Ook is gebleken dat paarden, in tegenstelling tot mensen, geen mogelijkheid hebben om te analyseren of een situatie echt gevaarlijk is. Hun hersenen sturen direct het autonome zenuwstelsel aan, terwijl mensen vanuit hun prefrontale cortex kunnen analyseren of vluchten echt nodig is.
Kijk naar jezelf
Dat paarden niet expres vervelend kunnen doen, is dus eigenlijk niet te weerleggen. Toch kan het in de praktijk gebeuren dat iemand zich ‘in de zeik genomen voelt’. De vraag is dan hoe diegene daarmee omgaat. Geeft hij het paard de schuld, wat niet terecht is? Of kan deze persoon naar zichzelf kijken, om te bepalen wat de trigger is, voor beiden? Dat laatste zorgt ervoor dat hij een andere keuze kan maken. In plaats van boos zijn op het paard, kan hij er bijvoorbeeld voor kiezen om iets anders te gaan doen, of te stoppen. De stress van het paard wordt opgemerkt en serieus genomen, waardoor er geen strijd ontstaat. Het paard voelt zich weer veilig. Deze aanpak, en met name ook de mogelijkheid tot zelfreflectie, zorgt voor de mooiste verbindingen tussen mensen en paarden.
.
- Lees ook op AnimalsToday:
.
©AnimalsToday.nl Paula van de Geest – paardengedrag en -welzijn
